Tez-tez Verilən Suallar

Bu bölmədə ailələrin ən çox verdiyi sualları qısa cavablarla topladıq. Daha ətraflı məlumat üçün müvafiq bölmələrə müraciət edə bilərsiniz.

S: Epilepsiya keçirmi?

C: Bir çox uşaqlıq çağı epilepsiyası, beyin yetkinləşdikcə öz-özünə keçir. Uşaqların təxminən üçdə ikisi dərmanlarla tamamilə tutmasız hala gəlir və bir qismində dərman zamanla kəsilə bilər. Cavab epilepsiya tipinə görə dəyişir; uşağınızınkini həkiminizdən soruşun.

S: Zəkası təsirlənirmi?

C: Epilepsiyalı uşaqların çoxu normal zəkaya sahibdir və məktəbdə uğurlu olur. Bəzi xüsusi sindromlarda inkişaf təsirləri görünə bilər, amma bu bir qayda deyil. Tez-tez və nəzarətsiz tutmalar ilə fərq edilməyən absanslar öyrənməni təsir edə biləcəyi üçün tutma nəzarəti vacibdir.

S: Dərmanı ömür boyu istifadə edəcəkmi?

C: Xeyr, əksər hallarda yox. Ümumiyyətlə 2 il və ya daha uzun müddət tutmasız qaldıqdan sonra həkim dərmanı tədrici azaltmağı qiymətləndirə bilər. Bəzi sindromlarda (məsələn, JME) uzunmüddətli müalicə lazım ola bilər.

S: Peyvənd etdirə bilərəmmi?

C: Bəli. Epilepsiyalı uşaqlar rutin peyvəndlərini ola bilər; peyvəndlər epilepsiyanı pisləşdirmir. Peyvənddən sonra qızdırma bəzi uşaqlarda febril tutma həddini müvəqqəti təsir edə bilər; həkiminiz lazım gələrsə qızdırma idarəsi tövsiyə edir. Tərəddüd etsəniz həkiminizə müraciət edin.

S: Televizor və kompüter zərərlidirmi?

C: Epilepsiyalı uşaqların yalnız kiçik bir hissəsi işığa həssasdır (fotohəssas). Uşaqların çoxu üçün ekranlar problem deyil. İşığa həssas uşaqlarda bəzi tədbirlər (yaxşı işıqlandırılmış otaq, ekrandan uzaq məsafə, fasilə) tövsiyə olunur. Uşağınızın vəziyyətini həkiminizdən soruşun.

S: Tutma zamanı uşağım ağrı çəkirmi?

C: Şüur itkisinin olduğu tutmalarda uşaq ümumiyyətlə ağrı hiss etmir və tutmanı xatırlamır. Tutmadan sonra əzələ ağrısı və ya baş ağrısı ola bilər; bu müvəqqətidir.

S: Uşağım ölürmü?

C: Epilepsiyalı uşaqların böyük əksəriyyəti normal bir həyat yaşayır. Nadir bir risk olan SUDEP, xüsusilə uşaqlarda çox aşağıdır və yaxşı tutma nəzarəti ilə daha da azaldıla bilər (bax: 42. Bölmə).

S: İdman edə, üzə bilərmi?

C: Bəli, əksər idman növləri təhlükəsizdir və tövsiyə olunur. Üzgüçülük qadağan deyil, amma daim təkbətək yetkin nəzarəti altında edilməlidir. Təfərrüatlar üçün 32. Bölməyə baxın.

S: Dərman dozasını atlasam nə olar?

C: Tək bir atlanan doza ümumiyyətlə problem yaratmır, amma təkrarlanan atlamalar tutmaları geri gətirə bilər. Bir dozanı atlasanız nə etməli olduğunuzu əvvəlcədən həkiminizdən soruşub qeyd edin; öz başınıza cüt doza verməyin.

S: Bitki mənşəli/alternativ müalicələr işə yarayırmı?

C: Sübut olunmuş bir bitki mənşəli epilepsiya müalicəsi yoxdur və bəzi bitki mənşəli məhsullar dərmanlarla təhlükəli şəkildə qarşılıqlı təsir göstərə bilər. Nəzarətsiz məhsullardan qaçının və istifadə etməyi düşündüyünüz hər şeyi əvvəlcə həkiminizə müraciət edin.

S: Diş sağlamlığı üçün xüsusi bir şey etməliyəmmi?

C: Bəzi dərmanlar (xüsusilə uzunmüddətli istifadə olunan bəziləri) diş ətlərində böyüməyə səbəb ola bilər. Müntəzəm diş fırçalama, yaxşı ağız baxımı və müntəzəm diş həkimi yoxlamaları vacibdir. Diş həkiminizə uşağın epilepsiyasını və istifadə etdiyi dərmanları bildirin.

S: Uşağım günəşə/istiyə çıxa bilərmi?

C: Bəli. Ancaq həddindən artıq isti, susuz qalma və yorğunluq bəzi uşaqlarda tetikləyici ola bilər. İsti günlərdə bol maye qəbuluna, kölgədə istirahətə və həddindən artıq yorulmamağa diqqət edin.

S: Təyyarə ilə səyahət təhlükəsizdirmi?

C: Bəli, təyyarə səyahəti ümumiyyətlə təhlükəsizdir. Əsas diqqət edilməli olan, səyahətin yuxu rejimini pozmasıdır. Dərmanları əl çantasında daşıyın və dərman saatlarını pozmayın (bax: 34. Bölmə).

S: Dərman uşağımı süst/ləng edəcəkmi?

C: Bəzi dərmanlar başlanğıcda yuxululuq və ya ləngləmə edə bilər; bu ümumiyyətlə müvəqqətidir və doza tənzimləməsi ilə azalır. Aydın və qalıcı bir ləngləmə fərq etsəniz həkiminizə bildirin; doza və ya dərman yenidən nəzərdən keçirilə bilər.

S: Tutma keçirəndə beyni zərər görürmü?

C: Qısa müddətli tək tutmaların çoxu qalıcı zərər buraxmır. Əsas vacib olan, çox uzun müddət davam edən tutmaları (status epileptikus) önləmək və tutmaları nəzarət altına almaqdır. Bu səbəbdən 5 dəqiqə qaydası və müntəzəm dərman istifadəsi vacibdir.

S: İkinci bir rəy almaq eyibdirmi?

C: Qətiyyən xeyr. Xüsusilə diaqnoz qeyri-müəyyəndirsə, tutmalar nəzarət edilə bilmirsə və ya irəli bir müalicə (cərrahiyyə kimi) gündəmdədirsə, bir epilepsiya mərkəzindən ikinci rəy almaq sizin hüququnuzdur və ağıllı bir addımdır. Yaxşı həkimlər bunu anlayışla qarşılayır.

S: Qardaşında/bacısında da olurmu?

C: Əksər hallarda epilepsiya birbaşa irsi deyil və qardaş-bacılarda görünmə riski aşağıdır. Bəzi genetik sindromlarda risk dəyişə bilər; ailənizin vəziyyətinə xas məlumatı həkiminizdən və ya genetik məsləhətdən alın.

S: Uşağıma epilepsiyası olduğunu deməliyəmmi?

C: Bəli, yaşına uyğun şəkildə. Vəziyyətini bilmək uşağı gücləndirir; sirr kimi saxlamaq isə utanc və çaşqınlıq yaradır. Necə danışacağınız barədə 36. Bölmə sizə yol göstərir.

S: Tutmalar nə üçün həmişə gecə/yuxuda olur?

C: Bəzi epilepsiya tiplərində tutmalar yuxu və ya oyanma dövrləri ilə yaxından əlaqəlidir; bu, o epilepsiyanın təbiətinin bir hissəsidir. Bu nümunəni tutma gündəliyinə qeyd etmək, həkiminizə diaqnozda kömək edir.

S: Dərmanları yeməklə, yoxsa ac qarına verməliyəm?

C: Bu, dərmana görə dəyişir. Bəzi dərmanlar mədəni narahat edə biləcəyi üçün yeməklə verilir. Uşağınızın dərmanı üçün ən uyğun vaxtı həkiminizdən və ya əczaçınızdan soruşun və həmişə eyni şəkildə tətbiq edin.