Sözlük — Terimler ve Anlamları

Kitap boyunca ve uzmanlarla görüşmelerinizde karşılaşabileceğiniz terimlerin kısa açıklamaları.

Alıcı dil

Çocuğun duyduğu sözleri ve komutları anlaması; kendini ifade etmesinden her zaman önde gider.

Asimetri

Vücudun iki yanı arasındaki belirgin fark; bir kolun ya da bacağın diğerine göre çok daha az kullanılması.

Bağlanma

Çocuğun bakım verenle kurduğu bağ; güvenli olduğunda "bir şey olursa yanımda olur" duygusunu verir.

Baş çevresi

Bebeğin başının çevre ölçüsü; içerideki beyin gelişimini dışarıdan izlemenin en basit ve güvenilir yoludur.

Baş kontrolü

Bebeğin başını dik ve dengede tutabilmesi; hareket gelişiminin temel ilk basamağıdır.

Bilişsel gelişim

Düşünme, öğrenme, merak etme, hatırlama, problem çözme ve dikkat becerilerinin gelişmesi.

Denver testi

Çocuğun dil, hareket, sosyal ve ince el becerilerini oyun benzeri etkinliklerle tarayan bir gelişim testidir.

Diskalkuli

Sayı hissinin yeterince gelişmediği, matematik ve sayılarla ilgili güçlükle kendini gösteren öğrenme farklılığıdır.

Disgrafi

Çocuğun kafasındaki düşünceleri kâğıda dökmesini zorlaştıran, yazı ve el yazısındaki bir öğrenme güçlüğüdür.

Disleksi

Harfin sesiyle şeklini bağlamayı zorlaştıran, okumayı yavaş ve çabalı kılan okuma güçlüğüdür. DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) Beynin fren ve dikkat sistemlerinin farklı çalışmasıyla ortaya çıkan; dikkati toplama, hareketlilik ve sabırla ilgili bir gelişim durumudur.

Duyusal işlemleme

Beynin ses, dokunuş, ışık gibi duyuları algılayıp işlemesi; bazı çocuklarda bunlara aşırı ya da farklı tepki görülebilir.

EEG (elektroensefalografi)

Beynin elektriksel etkinliğini kaydeden, nöbetlerin değerlendirilmesinde kullanılan zararsız bir incelemedir.

Emekleme

Bebeğin oturmadan sonra yer değiştirmeye başladığı dönem; çapraz emekleme dışında farklı yollar da normaldir.

Empati

Kendini bir başkasının yerine koyabilme; genellikle dört beş yaş dolayında başkalarının farklı düşündüğünü kavramakla filizlenir.

Gelişim taraması

Belirli yaşlarda standart bir soru formu ya da kontrol listesiyle gelişimi nesnel biçimde ölçen bir kesittir.

Gerileme (regresyon)

Çocuğun daha önce kazandığı bir becerinin kaybolması; her yaşta en acil uyarı işaretidir.

Güvenli bağlanma

Çocuğun bakım verenine güvenmesi ve onu dünyayı keşfederken döndüğü güvenli bir üs gibi kullanmasıdır.

İfade edici dil

Çocuğun kendini kelimelerle ya da işaretlerle anlatabilmesi; anlama becerisinden genellikle sonra gelişir.

İnce motor

Küçük bir nesneyi parmaklarla tutma, kaşık kullanma, karalama gibi ellerin ustalık gerektiren becerileridir.

İzlem

Gelişimin her kontrolde sessizce gözden geçirildiği kesintisiz takip; sürekli akan bir video gibidir.

Kaba motor

Baş tutma, oturma, emekleme, yürüme ve koşma gibi büyük kasları kullanan hareket becerileridir.

Kaba motor işlev seviyeleri

Beyin felcinde çocuğun günlük hayatta ne kadar hareket edebildiğini ortak bir dille anlatan basit bir seviyelendirmedir.

Kas tonusu

Kasların doğal gerginliği; aşırı sertlik ya da bez bebek gibi aşırı gevşeklik değerlendirilmesi gereken durumlardır.

Kritik dönem

Beynin belirli bir uyaranı almaya en hazır olduğu, o uyaran zamanında gelmezse ilgili yeteneğin kalıcı zarar görebileceği dar bir zaman penceresidir.

Duyarlı dönem

Bir becerinin en kolay öğrenildiği, ama sonradan da öğrenmenin mümkün olduğu daha esnek bir zaman penceresidir.

Mihenk taşı (gelişim basamağı)

Oturma, yürüme, ilk kelime gibi beklenen gelişim adımı; tek bir çizgi değil, geniş bir yaş aralığıdır.

Mizaç

Çocuğun doğuştan getirdiği tarz; kimi hareketli ve coşkulu, kimi utangaç ve temkinlidir, ikisi de normaldir.

Miyelin

Sinir hücrelerini kaplayan ve aralarındaki iletişimi hızlandıran koruyucu kılıftır.

Nöbet

Beyindeki bir grup hücrenin ani, aşırı ve kontrolsüz elektriksel boşalımı; tek bir nöbet epilepsi demek değildir.

Epilepsi

Beynin nöbet geçirmeye yatkın olduğu süregelen bir durum; çoğu çocuk uygun takip ve tedaviyle iyi seyreder.

Nöroplastisite

Beynin deneyimle kendini şekillendirme, öğrenme ve onarma yeteneği; çocukta bu kapasite en yüksektir.

Öfke nöbeti

Çocuğun aniden ağlayıp bağırarak kontrolünü kaybetmesi; küçük yaşta beynin freni tam gelişmediği için doğaldır.

Ortak dikkat

Çocuğun bir şeye bakıp sonra size dönerek aynı anı sizinle paylaşması; konuşmanın ve arkadaşlığın temelidir.

Öz-düzenleme

Çocuğun duygularını tanıyıp yatıştırabilmesi; küçükken dışarıdan sakinleştirilmeyi zamanla kendi becerisine dönüştürür.

Serebral palsi (beyin felci)

Hareketi ve dengeyi yöneten beyin bölgelerinin erken etkilenmesiyle oluşan, kalıcı ama ilerlemeyen bir farklılıktır.

Spastik tip

Beyin felcinin en sık biçimi; kasların sürekli gergin ve sert olmasıyla kendini gösterir.

Sinaps

İki sinir hücresi arasındaki iletişim ve bağlantı noktasıdır.

Sinaptik budama

Beynin kullanılmayan, zayıf bağlantıları temizleyip sık kullanılanları güçlendirmesidir.

Sinir hücresi (nöron)

Beynin temel yapı taşı; birbirleriyle kurdukları bağlantılar sayesinde bilgi akar.

Sosyal gülümseme

Bebeğin genellikle ikinci ayın sonuna doğru yüzünüze bakarak gülümsemesi; sizi tanıdığının ilk işaretidir.

Uyku hijyeni

Çocuğun beynine düzenli olarak "uyku vakti" mesajını veren, sağlıklı uykuyu destekleyen basit ve tutarlı alışkanlıklardır.

Ergoterapi (uğraşı terapisi)

Çocuğun elleriyle giyinme, beslenme, oyun ve okul gibi günlük işlerde bağımsızlaşmasını destekleyen terapidir.

Fizyoterapi

Kasların ve hareketin güçlenmesini hedefleyen, beyin felci gibi durumlarda kullanılan destek yöntemidir.

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)

Çocuğun dünyayı algılama, bağ kurma ve iletişim biçimindeki farklılıklarla görülen bir gelişim tablosudur.

Spektrum

Otizmde iki çocuğun birbirine hiç benzemeyebileceğini, herkesin farklı düzeyde desteğe ihtiyacı olduğunu anlatan yelpaze kavramıdır.

Düzeltilmiş yaş

Erken doğan bebeğin gelişimini değerlendirirken beklenen doğum tarihine göre hesaplanan yaştır.

Gizli açlık

Çocuk normal kiloda görünse bile beyninin demir, iyot gibi bazı yapı taşlarından yoksun kalmasıdır.

Yürütücü işlev

Beynin "trafik polisi" gibi çalışan bölümü; plan yapma, dürtü kontrolü ve esneklik becerilerini kapsar.