Evde Bakım ve Önlenebilir Sorunlar
Çocuk Nörolojisi ve Gelişimsel Pediatri Uzmanı
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Tıp Fakültesi · Nörogender Derneği
Son güncelleme:
Omurilik yaralanmasında uzun dönemdeki gidişatı belirleyen etkenlerin önemli bir bölümü, yaralanmanın kendisi değil, önlenebilir sorunlardır. İyi haber şu: bu sorunların çoğu, evde doğru bakım ve erken fark etme ile büyük ölçüde önlenebilir. Bu nedenle ailenin rolü paha biçilmezdir. Bu bölüm, en sık karşılaşılan durumları ve nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatır.
Basınç Yaraları
His kaybı ve uzun süre aynı pozisyonda kalma nedeniyle cilt yaraları (basınç yarası) kolayca gelişebilir ve saatler içinde başlayabilir. Önlemenin yolları basit ama düzenli olmayı gerektirir: yaklaşık iki saatte bir pozisyon değiştirmek, basınç dağıtıcı yatak ve minder kullanmak, cildi her gün kızarıklık ve yara açısından kontrol etmek ve dengeli beslenmeyi sürdürmek. Erken fark edilen bir kızarıklık, ciddi bir yaraya dönüşmeden önlenebilir.
Otonomik Disrefleksi: Acil Bir Durum
Otonomik disrefleksi, özellikle üst sırt ve boyun bölgesindeki (genellikle T6 ve üzeri) yaralanmalarda görülebilen, yaşamı tehdit eden acil bir durumdur. Yaralanma seviyesinin altındaki rahatsız edici bir uyaran (en sık dolu mesane, ardından kabızlık, cilt yarası ya da gömük tırnak) vücudun ani ve kontrolsüz bir tansiyon yükselmesiyle tepki vermesine yol açar. Bu durumu ve ne yapılacağını önceden bilmek hayat kurtarır.
- Çocuğu hemen dik oturtun ve sıkı giysileri, kemeri, bandajı gevşetin.
- Nedeni arayın: önce mesaneyi kontrol edin (idrar sondası tıkalı ya da mesane dolu olabilir), sonra bağırsağı düşünün.
- Belirtiler geçmiyorsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun ya da 112'yi arayın; tedavi edilmezse beyin kanaması, nöbet gibi ağır sonuçlara yol açabilir.
- Bu durumu çocuğunuzun bakımını üstlenen herkese anlatın ve gerekiyorsa çocuğun üzerinde bir bilgi kartı bulundurun.
Aşağıdaki belirtiler birlikte görülürse vakit kaybetmeden harekete geçin ve acil yardım isteyin. Belirtiler: ani ve şiddetli zonklayıcı baş ağrısı, yüzde ve boyunda kızarma ve terleme, burun tıkanıklığı, ani tansiyon yükselmesi. İlk yapılacaklar sırasıyla şunlardır:
Otonomik disrefleksinin en sık tetikleyicisi dolu mesane ve kabızlık olduğundan, düzenli bir mesane ve bağırsak programı hem yaşam kalitesini artırır hem de bu tehlikeli durumu önlemenin en etkili yoludur. Belirli saatlerde boşaltım, yeterli sıvı ve lifli beslenme, hekiminizin önerdiği yöntemlerle birlikte bu programın temelini oluşturur.
Omurilik yaralanmasında ağrı da görülebilir; bir kısmı kaslar ve eklemlerle ilgiliyken, bir kısmı sinir kaynaklı yanma ya da elektriklenme tarzındadır. Ağrının yönetiminde hekiminizin önerdiği yaklaşımlar etkilidir. Önemli bir uyarı: yeni başlayan ya da giderek kötüleşen sinir kaynaklı ağrı, seviyenin yükselmesi ya da yeni his kaybı ihmal edilmemeli ve mutlaka hekiminize bildirilmelidir; bu bulgular değerlendirilmesi gereken bir değişikliğin işareti olabilir.
Şu durumlarda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurun: geçmeyen şiddetli baş ağrısı ve ani tansiyon yükselmesi, iyileşmeyen ya da büyüyen cilt yarası, ateş ve idrar renginde bulanıklaşma, yeni ortaya çıkan ya da artan güçsüzlük veya his kaybı, giderek kötüleşen ağrı. Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz; çocuğunuza özel her durumda izlemi yapan hekiminizle görüşün.
Bu site yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. İçerikler tanı, tedavi veya reçete yerine geçmez; doktorunuzun bakımının yerini almaz.