Uyku Sorunları ve Çözüm Yaklaşımları

Uyku bozuklukları, otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocuklarda en sık eşlik eden ve aile yaşamını en çok etkileyen sorunlardan biridir. Bildirilen sıklık çalışma yöntemine göre değişmekle birlikte yaklaşık yüzde 50-80 aralığındadır; 22 çalışmayı ve 3.771 katılımcıyı birleştiren güncel bir sistematik derleme ve meta-analiz, birleştirilmiş prevalansı yaklaşık yüzde 60 olarak bildirmiştir (Wang ve ark., 2026). Nesnel ölçümlere dayanan bir meta-analiz ise ilaç almamış OSB'li çocuklarda tipik gelişen akranlara kıyasla daha uzun uyku latansı, daha düşük uyku etkinliği ve daha kısa toplam uyku süresi göstererek tablonun yalnızca ebeveyn algısına dayanmadığını, ölçülebilir bir fizyolojik farklılığı yansıttığını ortaya koymuştur (Kim ve ark., 2023). Tablo tek bir nedene indirgenemez: sirkadiyen ve melatonin düzenlenmesindeki farklılıklar, GABA-glutamat dengesizliği, duyusal aşırı duyarlılık, anksiyete, davranışsal-çevresel etkenler ve altta yatan tıbbi durumlar bir arada rol oynar. Uyku ile gündüz işlevselliği arasındaki ilişki çift yönlüdür; bu nedenle değerlendirme hem çekirdek belirtileri hem de eşlik eden durumları kapsamalıdır. Yönetimin omurgasını davranışsal uyku müdahalesi ve uyku hijyeni oluşturur; melatonin bu girişimler yetersiz kaldığında gündeme gelir ve her olguda altta yatan tıbbi nedenlerin taranması önceliklidir.

Epidemiyoloji ve Klinik Önem

OSB'li çocuklarda uyku sorunları tipik gelişim gösteren yaşıtlarına göre daha sık görülür, erken çocukluktan ergenliğe kadar sürebilir ve çoğu zaman kronikleşir. Klinik tablo genellikle davranışsal insomni niteliğindedir: uykuya dalmada gecikme (uzamış uyku latansı), sık ve uzun gece uyanmaları, azalmış toplam uyku süresi, erken uyanma ve düzensiz uyku-uyanıklık örüntüsü öne çıkar. Wang ve arkadaşları (2026), uyku bozukluğuyla anlamlı ilişkili etkenleri erken yaş, ebeveynle birlikte yatma, kısa gece ve gündüz uyku süresi, ekran maruziyeti, aile işlev bozukluğu, neonatal asfiksi öyküsü, düşük doğum ağırlığı ve otizm şiddeti olarak sıralamıştır. Fenotip yaşla değişir: erken çocuklukta uykuya dalma direnci ve gece uyanmaları, okul çağı ve ergenlikte sirkadiyen kaymalar ile uyku fazı gecikmesi ön plana geçer. Komorbidite yükü yüksektir; 1.279 DSM-5 tanılı OSB'li çocuğu kapsayan çok merkezli bir çalışmada olguların yüzde 96,6'sında en az bir, yüzde 71,2'sinde birden fazla komorbidite saptanmış, insomni bozukluğu yüzde 16,9 oranında bildirilmiştir (Pang ve ark., 2026). Yetersiz ve bölünmüş uyku yalnızca çocuğu değil tüm aileyi etkiler; gündüz irritabilitesi, dikkat ve öğrenme güçlükleri, stereotipilerin ve zorlayıcı davranışların artması ile çekirdek belirtilerin belirginleşmesi sık gözlenen sonuçlardır.

• Uyku başlangıcı insomnisi: uykuya dalmada belirgin gecikme; sıklıkla yatma zamanı direnci ve uygun olmayan uyku çağrışımları eşlik eder.
• Uyku sürdürme güçlüğü: sık gece uyanmaları, uzamış uyanık kalma süreleri ve bağımsız yeniden uykuya dalmada güçlük.
• Azalmış toplam uyku süresi ve erken uyanma: yaşa göre beklenenin altında uyku ve sabah erken saatte tam uyanma.
• Sirkadiyen kaymalar: özellikle ergenlikte gecikmiş uyku fazı ve düzensiz uyku-uyanıklık örüntüsü.
• Gündüz yansımaları: irritabilite, hiperaktivite ve dikkat dağınıklığı, saldırganlık ve kendine zarar verme davranışlarında artış, öğrenme ve duygu düzenlemede bozulma.

Çok Etkenli Etiyoloji ve Nörobiyoloji

Uyku bozukluğunun altında çoğu zaman tek değil, iç içe geçmiş birden çok mekanizma yatar. Nörobiyolojik düzlemde, sirkadiyen ritmin ve melatonin salgı örüntüsünün düzenlenmesindeki farklılıklar ile GABAerjik uyarılabilirlik dengesindeki değişiklikler öne sürülmüştür. Melatonin, epifizde serotoninden başlayan bir yolakla (serotonin, ardından N-asetilserotonin ve son olarak melatonin) sentezlenir; bazı araştırmalar OSB'de bu yolağın ve gece melatonin ritminin farklı işleyebileceğine işaret eder. GABAerjik inhibisyonun uyku-uyanıklık geçişlerindeki merkezi rolü göz önüne alındığında, OSB'de tanımlanan GABA-glutamat sinaptik dengesizliği hem çekirdek belirtilerle hem de uzamış uyku latansı ve sık gece uyanmalarıyla ilişkilendirilir. Bu nörobiyolojik zemin üzerine duyusal aşırı duyarlılık, anksiyete, davranışsal-çevresel etkenler ve eşlik eden tıbbi sorunlar eklenerek tablo şekillenir. Bu nedenle patofizyolojik değerlendirme tek bir neden arayışından çok, katkıda bulunan faktörlerin haritasının çıkarılması biçiminde ele alınmalıdır (Richdale ve Schreck, 2009).

• Sirkadiyen ve melatonin düzenlenmesi: gece melatonin ritminde ve uyku-uyanıklık zamanlamasında farklılıklar; ışık ve rutinle senkronizasyon güçlüğü tabloyu belirginleştirir.
• GABA-glutamat dengesi: kortikal uyarılabilirlikteki artış, uykuya geçişte gereken nöral sakinleşmeyi güçleştirebilir ve duyusal aşırı uyarılabilirlikle örtüşebilir.
• Duyusal etkenler: yatak odasındaki ışık, ses, sıcaklık ve yatak ya da pijama dokusuna karşı aşırı duyarlılık uykuya geçişi güçleştirir; bazı çocuklarda derin basınç arayışı öne çıkar.
• Anksiyete ve duygu düzenleme: eşlik eden kaygı uyku latansını uzatır ve gece uyanmalarını artırır.
• Davranışsal-çevresel etkenler: düzensiz yatma-kalkma saatleri, uygun olmayan uyku çağrışımları, yatma zamanına yakın ekran maruziyeti ve tutarsız rutinler.
• Tıbbi eşlik eden durumlar: obstrüktif uyku apnesi, gastroözofageal reflü, kabızlık, ağrı, huzursuz bacak sendromu ve gece nöbetleri.

Nörofizyolojik katkılar da giderek daha fazla dikkat çekmektedir. Subklinik epileptiform elektroensefalografi (EEG) anormallikleri, klinik nöbet olmasa bile uyku mimarisini bozabilir. Yüz seksen OSB'li çocuğu kapsayan tek merkezli bir kohortta uyku bozukluğu sıklığı, non-paroksismal EEG değişikliği olanlarda yüzde 20 iken paroksismal değişikliği olanlarda yüzde 5,9 ve normal EEG'ye sahip olanlarda yüzde 7 bulunmuştur (Wizner ve ark., 2026). Aynı çalışmada komorbid epilepsisi olan çocuklarda entelektüel yetersizliğin daha sık ve daha ağır olduğu bildirilmiştir. Bu veriler, klinik olarak sessiz seyreden nörofizyolojik anormalliklerin dahi uyku düzenlenmesini etkileyebileceğini ve uyku sorunu olan OSB'li çocuklarda EEG değerlendirme eşiğinin düşük tutulması gerektiğini düşündürür.

Klinik Sınıflandırma ve Uyku Bozukluğu Fenotipleri

Uyku bozukluğu tek bir tabloya indirgenemez; klinik pratikte birden çok fenotip sıklıkla bir arada bulunur. En sık görülen fenotip davranışsal insomnidir ve iki alt tipini ayırt etmek uygulanacak davranışsal tekniğin seçimini doğrudan yönlendirir. Uykuya dalma ilişkilendirme tipinde çocuk uykuya dalmak için belirli bir koşula (ebeveynin yanında olması, sallanma, belirli bir nesne) bağımlıdır ve genellikle küçük yaşta görülür. Sınır koyma tipinde ise yatma zamanı rutinlerine direnç, erteleme davranışları ve tutarlı sınır koyamama öne çıkar; daha büyük çocuklarda su isteme, tuvalete gitme ya da ek hikâye talebi gibi erteleme stratejileriyle kendini gösterir. Duyusal aşırı duyarlılık ve katılaşmış rutin ihtiyacı bu tabloyu karmaşıklaştırır.

• Sirkadiyen ritim uyku-uyanıklık bozuklukları: gecikmiş uyku fazı sendromu ve düzensiz uyku-uyanıklık ritmi, özellikle ergenlerde ve ağır etkilenmiş, sözel olmayan çocuklarda görülür; zamanlanmış ışık ve zamanlanmış melatonin gibi kronoterapötik yaklaşımlardan en çok bu grup yararlanır.
• Parasomniler: NREM kaynaklı uyurgezerlik, gece terörü ve konfüzyonel uyanmalar OSB'de genel popülasyona göre daha sık bildirilir; kâbuslar eşlik eden anksiyete varlığında akılda tutulmalıdır.
• Uykuda solunum bozuklukları: obstrüktif uyku apnesi, adenotonsiller hipertrofi, hipotoni ya da obeziteyle birlikte görülebilir; horlama, ağızdan solunum, tanıklı apne, huzursuz uyku ve gündüz uykululuğu ileri değerlendirme gerektirir.
• Uykuyla ilişkili hareket bozuklukları: huzursuz bacak sendromu ve periyodik ekstremite hareket bozukluğu; çocuklar rahatsızlığı sözel ifade edemeyebildiğinden gece huzursuzluğu, sık pozisyon değiştirme ve yatma direnci biçiminde ortaya çıkabilir.
• Fenotipler arası örtüşme kuraldır; örneğin obstrüktif uyku apnesi olan bir çocukta tekrarlayan solunum sıkıntısı gece uyanmalarını pekiştirerek davranışsal insomniye de yol açabilir. Tek bir tanıyla yetinilmemeli, olası eş tanılar sistematik araştırılmalıdır.

Uyku Bozukluğu Şiddet Sınıflaması

Klinik izlemi kolaylaştırmak amacıyla uyku sorununun şiddeti hafif, orta ve ağır olarak sınıflandırılabilir. Bu sınıflama tek bir standart kesme puanına değil; gece uyanma sıklığı, toplam uyku süresi açığı ve gündüz işlevsellik üzerindeki etkinin birlikte değerlendirilmesine dayanır. Klinik konsensüse dayalı, doğrulanmış bir puanlama sistemi olmamakla birlikte, ilk yaklaşımın yoğunluğunu belirlemede pratik bir çerçeve sunar.

• Hafif: ara sıra uykuya dalma güçlüğü, gündüz işlevsellik korunmuş. İlk yaklaşım: uyku hijyeni eğitimi.
• Orta: haftada dört ya da daha fazla gece belirgin direnç veya uyanma, hafif gündüz etkilenme. İlk yaklaşım: yapılandırılmış davranışsal müdahale, gerektiğinde melatonin eklenmesi.
• Ağır: her gece ciddi kesinti, belirgin gündüz işlev bozukluğu ve aile tükenmişliği. İlk yaklaşım: multidisipliner değerlendirme ile davranışsal ve farmakolojik yaklaşımın birlikte uygulanması.

Ayırıcı Tanı ve Altta Yatan Tıbbi Nedenlerin Taranması

Davranışsal insomni etiketi konmadan önce, uykuyu bozan ya da taklit eden tıbbi durumlar dışlanmalıdır; bu, yönetimin en sık atlanan ama en yüksek getirili adımıdır. Obstrüktif uyku apnesi, huzursuz bacak sendromu ve periyodik ekstremite hareketleri, gastroözofageal reflü, kabızlık ve ağrı, gece nöbetleri ile eşlik eden psikiyatrik durumlar (anksiyete, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) ayrı ayrı sorgulanmalıdır. Kullanılan ilaçlar da gözden geçirilmelidir; uyarıcılar (stimülanlar) ve bazı antidepresanlar uykuyu geciktirebilir, kafein de uyku latansını uzatabilir.

• Obstrüktif uyku apnesi: horlama, tanıklı solunum duraklamaları, ağız açık uyuma, huzursuz uyku ve gündüz uykululuğu; adenotonsiller hipertrofi ve obezite riski artırır ve tedavi edilmediğinde davranışsal ile bilişsel semptomları taklit edebilir.
• Huzursuz bacak sendromu ve periyodik ekstremite hareketleri: demir eksikliği zemininde görülebilir; serum ferritin değerlendirilmeli, 50 ng/mL altındaki değerlerde demir replasmanı uyku semptomlarını iyileştirebilir.
• Gastroözofageal reflü, kabızlık ve ağrı: gece uyanmalarına ve huzursuzluğa katkıda bulunabilir; OSB'de gastrointestinal semptomlar daha sık ve daha kalıcıdır (bkz. beslenme ve gastrointestinal sorunlar bölümü).
• Gece nöbetleri: özellikle uykuda ortaya çıkan kalıplaşmış olaylarda epilepsi ile parasomniler arasında ayrım gerekebilir; kuşkuda EEG ve uyku değerlendirmesi düşünülür.
• İlaç ve madde etkisi: uyarıcılar, bazı antidepresanlar ve kafein uyku latansını uzatabilir; alım zamanlaması gözden geçirilmelidir.

Klinik Değerlendirme: Öykü, Uyku Günlüğü ve Araçlar

Değerlendirmenin temelini ayrıntılı ve yapılandırılmış bir uyku öyküsü oluşturur: yatma zamanı rutini, uyku latansı, gece uyanmalarının sayısı ve süresi, toplam uyku süresi, uyku ortamı (ışık, ses, ekran, yatak paylaşımı), gündüz uykuları ve gündüz işlevselliği sistematik biçimde sorgulanır. Otizm Tedavi Ağı tarafından sahada test edilen uygulama yol haritası; tüm OSB'li çocukların insomni açısından rutin taranmasını, katkıda bulunan tıbbi faktörlerin araştırılmasını, ilk basamakta ebeveyn eğitimine dayalı davranışsal yaklaşımların uygulanmasını, gerektiğinde farmakolojik tedavinin eklenmesini ve etkinlik ile tolerabilite açısından izlemin sürdürülmesini önerir (Malow ve ark., 2012). Genel bir soru yerine davranış temelli sorular sormak (çocuğun uykuya dalması ortalama kaç dakika sürüyor, gece kaç kez uyanıyor ve tekrar uyumak ne kadar sürüyor) çok daha güvenilir bilgi sağlar. Ailenin en az iki hafta tutacağı bir uyku günlüğü örüntüleri görünür kılar; gerektiğinde aktigrafi ile nesnel uyku-uyanıklık örüntüsü kaydedilebilir. Polisomnografi rutin değildir; obstrüktif uyku apnesi ya da periyodik ekstremite hareketleri kuşkusunda endikedir.

• Uyku öyküsü: yatma rutini, uyku latansı, gece uyanmaları, toplam uyku süresi, uyku ortamı ve gündüz belirtileri.
• Uyku günlüğü: en az iki hafta; yatma saati, uykuya dalma süresi, gece uyanmaları ve uyanma saatinin kaydı.
• Aktigrafi: nesnel uyku-uyanıklık örüntüsü için; uyku günlüğünü tamamlayıcı bir araç.
• Standart ölçekler: Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi gibi doğrulanmış formlar tarama ve izlemde yardımcıdır.
• Polisomnografi: rutin değil; obstrüktif uyku apnesi ya da periyodik ekstremite hareketleri kuşkusunda endikedir.

Davranışsal Uyku Müdahalesi (Birinci Basamak)

OSB'li çocuklarda kronik uyku sorunlarının yönetiminde birinci basamak, aile temelli davranışsal uyku müdahalesidir; uzman konsensüsü bu yaklaşımların farmakolojik tedaviden önce ya da onunla birlikte uygulanmasını önerir (Malow ve ark., 2012). Amaç, uygun uyku çağrışımları kurmak, yatma zamanı direncini azaltmak ve çocuğun bağımsız uykuya dalma becerisini geliştirmektir. Uygulamanın çocuğun gelişimsel düzeyine, iletişim biçimine ve duyusal profiline göre bireyselleştirilmesi başarı şansını artırır; görsel destekler ve öngörülebilir rutinler bu grupta özellikle değerlidir. Alt tip ayrımı tekniğin seçimini yönlendirir: uykuya dalma ilişkilendirme tipinde çağrışımların değiştirilmesi, sınır koyma tipinde ise tutarlı ve öngörülebilir sınırların kurulması önceliklidir.

• Olumlu yatma rutini: kısa, tutarlı ve sakinleştirici bir sıra; sıklıkla görsel bir program eşliğinde uygulanır.
• Kademeli sönümleme (graduated extinction): yatma sonrası tepkilerin planlı ve giderek uzayan aralıklarla verilmesi.
• Yatma zamanı kaydırma (bedtime fading): yatma saatinin çocuğun doğal uykuya dalma zamanına yaklaştırılıp uyku sağlamlaştıkça kademeli öne çekilmesi.
• Uyaran kontrolü ve olumlu pekiştirme: yatağın yalnızca uykuyla ilişkilendirilmesi ve istenen davranışların ödüllendirilmesi.
• Planlı uyandırma (scheduled awakenings): tekrarlayan gece uyanmalarında seçili olgularda uygulanabilen bir teknik.

Uyku Hijyeni ve Duyusal-Çevresel Düzenleme

Uyku hijyeni, davranışsal müdahalenin zeminini oluşturan, maliyetsiz ve önceliklendirilmesi gereken bir girişimdir. Sabit bir uyku-uyanıklık ritmi, uyarıcı etkinliklerin ve ekranların yatmadan önce sınırlanması, öngörülebilir bir yatma rutini ve duyusal açıdan uyumlu bir yatak odası temel bileşenlerdir. Duyusal profil gözetilerek yapılan çevresel düzenleme bu grupta uykuya geçişi belirgin biçimde kolaylaştırabilir.

• Sabit zamanlama: hafta sonları dahil her gün aynı saatte yatma ve uyanma.
• Ekran sınırlaması: yatmadan önceki 60-90 dakika içinde parlak ekran kullanımının sonlandırılması.
• Görsel yatma rutini: pijama, diş fırçalama, kitap ve ışıkların kısılması gibi adımların görsel bir programla desteklenmesi.
• Duyusal düzenleme: karartma perdesi, beyaz gürültü, uygun oda sıcaklığı ve tercih edilen doku ile ağırlıkta yatak örtüsü.
• Ağırlıklı battaniye: derin basınç girdisiyle bazı çocuklarda öznel sakinleşme sağlayabilir; nesnel uyku üzerindeki etkisine dair kanıt sınırlıdır ve ergoterapist önerisiyle değerlendirilmelidir.

Melatonin ve Farmakolojik Yaklaşımlar

Davranışsal müdahale ve uyku hijyeni yetersiz kaldığında, melatonin çocuk nörolojisi uzmanı gözetiminde değerlendirilebilecek ilk farmakolojik seçenektir ve OSB'li çocuklarda uyku için en güçlü kanıt düzeyine sahip ajandır. Melatonin bir uyutucu değil, uyku-uyanıklık ritmini düzenleyen bir kronobiyotik ve hormondur; bu nedenle zamanlaması en az dozu kadar önemlidir ve istenen uyku saatinden önce, akşam verilir. Uyku başlangıcı sorununda hızlı etkili formlar, uyku sürdürme güçlüğünde ise uzatılmış salımlı formlar tercih edilebilir. Doz ve zamanlama bireyselleştirilir, düşük dozdan başlanır ve hekim yanıta göre kademeli titre eder; melatonin genellikle iyi tolere edilir. Yanıt yetersizse ya da özgül endikasyon varsa uzman gözetiminde başka ajanlar etiket dışı düşünülebilir: alfa-2 adrenerjik agonistler, antihistaminikler, trazodon veya mirtazapin, gabapentin ve seçili olgularda atipik antipsikotikler. Bu ajanların her biri kendi yan etki, etkileşim ve izlem profiliyle değerlendirilir; atipik antipsikotikler uyku için birinci seçenek değildir ve yalnızca temkinli, özgül endikasyonlarla, metabolik yan etkiler izlenerek kullanılır. Kronik insomnide benzodiazepinler, z-ilaçları ve alışkanlık yapıcı hipnotiklerden kaçınılır.

• Melatonin: davranışsal girişim yetersizse ilk seçenek; kronobiyotik etkili, düşük dozda ve bireysel zamanlamayla başlanır, hekim titre eder; reçetesiz ve kendi kendine başlanmamalıdır.
• Formülasyon: uyku başlangıcı için hızlı etkili, uyku sürdürme için uzatılmış salımlı formlar; seçim ana şikâyete göre yapılır.
• Alfa-2 adrenerjik agonistler: özellikle eşlik eden DEHB ya da belirgin yatma direnci olan seçili olgularda etiket dışı düşünülebilir; kendi yan etki ve izlem profiliyle değerlendirilir.
• Antihistaminikler, trazodon ve mirtazapin: bazı olgularda kullanılabilir; kanıt düzeyi melatonine göre daha sınırlıdır ve seçim eşlik eden duruma göre yapılır.
• Gabapentin ve bazı antiepileptikler: özellikle eşlik eden nöbet ya da hareket bozukluğu bulunan olgularda gündeme gelebilir.
• Atipik antipsikotikler: uyku için birinci seçenek değildir; yalnızca temkinli, özgül endikasyonlarda ve metabolik izlemle kullanılır.
• Kaçınılması gerekenler: kronik insomnide benzodiazepinler, z-ilaçları ve alışkanlık yapıcı hipnotiklerden kaçınmak esastır.

Komorbiditelerin Yönetimi

Uyku sorununun etkili yönetimi çoğu zaman eşlik eden durumların eşzamanlı ele alınmasını gerektirir. Epilepsi, gastrointestinal sorunlar, anksiyete ve DEHB hem uykuyu bozar hem de kötü uykudan olumsuz etkilenir; bu çift yönlü ilişki, komorbiditeleri tedavi planının merkezine yerleştirir. Uyku değerlendirmesi tek seferlik değil, gelişim boyunca tekrarlanan bir süreç olarak planlanmalıdır; çünkü fenotip ve komorbiditeler yaşla değişir (Pang ve ark., 2026).

• Epilepsi-uyku ilişkisi: uyku yoksunluğu nöbet eşiğini düşürür, subklinik EEG anormallikleri uyku mimarisini bozar; uyku sorunu olan OSB'li çocuklarda EEG değerlendirme eşiği düşük tutulmalıdır (Wizner ve ark., 2026).
• Gastrointestinal sorunlar: OSB'de gastrointestinal semptomlar daha sık, daha çoklu ve daha kalıcıdır ve uyku, iletişim, duyusal işlemleme ile tekrarlayıcı davranışlardaki bozulmayla ilişkilidir (Restrepo ve ark., 2025); kabızlık ve reflü rutin sorgulanmalıdır.
• Anksiyete ve duyusal aşırı duyarlılık: uyku latansını uzatır ve gece uyanmalarını artırır; davranışsal ve duyusal müdahaleler bu grupta önceliklidir.
• DEHB: hem bozukluğun kendisi hem de uyarıcı tedavi uyku latansını etkileyebilir; ilaç zamanlaması gözden geçirilmelidir.

Klinik Algoritma ve Kırmızı Bayraklar

Yönetim basamaklı bir algoritmayla ilerler: önce uykuyu bozan ya da taklit eden tıbbi nedenler taranır, ardından davranışsal müdahale ve uyku hijyeni uygulanır, bunlar yetersiz kaldığında melatonin eklenir ve dirençli olgularda multidisipliner değerlendirmeye geçilir. Tedavi başarısı yalnızca çocuğun uyuyup uyumadığıyla değil; uyku kalitesi, gündüz işlevselliği ve aile yaşam kalitesindeki değişimle birlikte izlenir. Aşağıdaki bulgular ise standart basamakları beklemeden ileri değerlendirme gerektirir.

• Uyku sırasında horlama, nefes tutma ya da tanıklı solunum duraklamaları: obstrüktif uyku apnesi açısından polisomnografi değerlendirmesi.
• Kalıplaşmış, tekrarlayıcı gece olayları: epilepsi ile parasomni ayrımı için EEG, gerektiğinde video-EEG poligrafi.
• Ani başlayan ve ağır uyku bozukluğu ya da belirgin yeni gündüz uykululuğu: altta yatan tıbbi nedenin yeniden aranması.
• Dirençli gece huzursuzluğu ve bacaklarda rahatsızlık: ferritin dahil demir durumunun incelenmesi.
• Farmakolojik tedaviye rağmen sürdürülen ağır bozukluk: tanının ve katkıda bulunan faktörlerin yeniden gözden geçirilmesi.