Treatment News & Updates
Plain-language summaries of research and treatment developments in pediatric neurology. This page is for information only; decisions on diagnosis and treatment always rest with your physician after a clinical examination. Summaries are in Turkish.
Acute effects of immediate-release methylphenidate on QbTest performance in adults with untreated ADHD and longstanding polysubstance use: a randomized double-blind placebo-controlled crossover study.
Uzun süreli çoklu madde kullanımı olan, tedavi almamış 39 erişkin DEHB hastasında tek doz 20 mg hızlı salınımlı metilfenidat (IR-MPH), plaseboya kıyasla QbTest'teki dikkatsizlik, aktivite ve dürtüsellik ölçümlerinde anlamlı akut iyileşme sağlamış. Plasebo etkisi objektif ölçümlerde sınırlı kalırken, öznel algılanan fayda ve performansta daha belirgin görülmüş. Bu bulgu, madde kullanım bozukluğu eşlik eden karmaşık erişkin DEHB hastalarında erken tedavi yanıtını değerlendirirken sadece kendi bildirimine değil objektif testlere de (QbTest gibi) dayanılmasını destekliyor.
Read moreFamilial Transmission and Phenotypic Heterogeneity in Germline GATOR1-Related Epilepsy: A Systematic Review and Meta-Analysis.
Germline GATOR1 (DEPDC5/NPRL2/NPRL3) varyantı taşıyan 734 bireyin incelendiği bu meta-analizde, taşıyıcıların yaklaşık %66'sında hastalık ortaya çıkmış (eksik penetrans doğrulanmış); baba kaynaklı DEPDC5 aktarımında hastalık ekspresyonu biraz daha yüksek bulunmuş (%90.4 vs %82.4). Missense varyantlar, loss-of-function varyantlara göre belirgin daha erken nöbet başlangıcıyla ilişkili bulunmuş (ortalama 0.67 yıl vs 4.50 yıl) — bu, genetik danışmanlıkta ve prognoz beklentisinde kullanılabilecek pratik bir ayrım. Ayrıca DEPDC5 LassoA domaininde LoF varyantları olan hastalarda bilişsel bozukluk, MRG anormalliği ve epilepsi cerrahisi ihtiyacı daha sık görülmüş; germline+somatik "ikinci vuruş" olgularının çoğunda (%85.7) fokal kortikal displazi tip IIa saptanmış ve somatik varyant alel fraksiyonlarının çoğu olguda %5'in altında olduğu (bazen %1'in altı) gösterilmiş, bu da düşük-frekanslı somatik mozaisizmin tespiti için derin sekanslama gerekliliğini vurguluyor.
Read moreBilateral cerebellar high-frequency rTMS for refractory epilepsy: a randomized, single-blind, sham-controlled study.
Cerrahiye uygun olmayan ilaca dirençli epilepsi hastalarında (n=87), serebellumu hedefleyen 20 Hz yüksek frekanslı rTMS ile sham stimülasyon karşılaştırılmış. Aktif tedavi grubunda nöbet sıklığı anlamlı azalmış (1. ve 2. ayda sırasıyla %64.6 ve %73.2 azalma, ≥%50 yanıt oranları %90.7-95.3) ve interiktal epileptiform deşarjlar baskılanmış (özellikle bazal IED yükü yüksek olanlarda daha belirgin), etki yaklaşık 2 ay sonra azalmaya başlamış; yan etkiler hafif ve gruplar arası farksız bulunmuş. Bu sonuçlar, serebellar rTMS'nin ilaca dirençli, cerrahiye uygun olmayan epilepside güvenli ve etkili bir non-invaziv nöromodülasyon seçeneği olabileceğini destekliyor, ancak tekrar tedavi aralığı ve uzun dönem etkinlik için ek çalışmalara ihtiyaç var.
Read moreProgramming of deep brain stimulation of the centromedian nucleus of the thalamus for drug-resistant epilepsy: A meta-analysis and proposed programming framework.
İlaca dirençli epilepside talamusun sentromedyan çekirdeğine (CM) DBS uygulanan 30 çalışma/269 hastalık meta-analizde medyan nöbet azalması %71.5, yanıt (>%50 azalma) oranı %74.6 bulunmuş; ancak çalışmaların çoğu randomize olmayan ve yanlılık riski yüksek olduğundan bu muhtemelen gerçek etkinliğin üst sınırını yansıtıyor. Jeneralize tonik-klonik nöbetlerde sonuç daha iyi, tonik nöbetlerde daha kötü bulunmuş. Tek bir stimülasyon parametresi klinik olarak belirleyici bulunamamış; yazarlar, kontak lokalizasyonunun postoperatif doğrulanması, standart başlangıç ayarları ve kademeli titrasyonu içeren pragmatik bir programlama çerçevesi öneriyor — CM-DBS uygulayan merkezler için programlamada yol gösterici olabilir.
Read moreClinical significance of subclinical seizures in epilepsy presurgical evaluation: A systematic review and meta-analysis.
İlaca dirençli epilepside presürjikal değerlendirmede subklinik nöbetler (SCS) skalp EEG'de %32, intrakraniyal EEG'de (iEEG) %50 oranında görülüyor; temporal lob epilepsisinde (özellikle mezyotemporal bölgede %69) ekstratemporal epilepsiye göre daha sık. SCS'nin kendisi tek başına prognostik değilken, SOZ (nöbet başlangıç bölgesi) ile uyumsuz (non-concordant) SCS varlığı postoperatif kötü nöbet kontrolü riskini yaklaşık 5 kat artırıyor (OR 4.82). Bu bulgu, özellikle iEEG ile sistematik SCS değerlendirmesinin epileptojenik zon sınırlandırması ve cerrahi planlamada dikkate alınması gerektiğini destekliyor.
Read moreLow-intensity focused ultrasound neuromodulation for drug-resistant epilepsy: A randomized, sham-controlled crossover trial.
İlaca dirençli epilepside nöbet odağını (SOZ) hedefleyen düşük-yoğunluklu odaklanmış ultrason (LIFU) nöromodülasyonu, 12 hastalık randomize sham-kontrollü crossover pilot çalışmada değerlendirilmiş. Crossover fazında LIFU, sham'a göre nöbet sıklığında istatistiksel olarak anlamlı azalma sağlamamış (p=.068), ancak açık-etiket uzatma fazında zamanla anlamlı nöbet azalması gözlenmiş (ayda %14 puan azalma, p=.001). Yöntem güvenli ve iyi tolere edilmiş olup yapısal MRI lezyonu veya ciddi yan etki saptanmamış; bu bulgular LIFU'nun gecikmiş/sürdürülebilir bir nöromodülatör etki potansiyeli taşıyabileceğini düşündürse de, daha büyük paralel-grup çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.
Read moreBilateral cerebellar high-frequency rTMS for refractory epilepsy: a randomized, single-blind, sham-controlled study.
Cerrahiye uygun olmayan ilaca dirençli epilepsi hastalarında (n=87), 20 Hz serebellar rTMS sham tedaviye kıyasla nöbet sıklığında belirgin azalma sağlamış; 1. ve 2. ayda yanıt oranları (≥%50 nöbet azalması) sırasıyla %90.7 ve %95.3 iken kontrol grubunda %0 bulunmuş. İnteriktal epileptiform deşarjlar aktif grupta anlamlı azalmış, özellikle bazal deşarj sıklığı yüksek olan hastalarda bu baskılanma daha belirgin olmuş. Etkinin en yüksek olduğu dönem yaklaşık 2. ay olup yan etkiler hafif ve her iki grupta benzer bulunmuş; bu çalışma serebellar rTMS'i cerrahiye uygun olmayan dirençli epilepside yeni bir non-invaziv nöromodülasyon seçeneği olarak öne çıkarıyor.
Read moreProgramming of deep brain stimulation of the centromedian nucleus of the thalamus for drug-resistant epilepsy: A meta-analysis and proposed programming framework.
CM-DBS uygulanan ilaca dirençli epilepsi hastalarında (30 çalışma, 269 hasta) medyan nöbet azalması %71.5, yanıt oranı %74.6 bulunmuş; jeneralize tonik-klonik nöbetlerde daha iyi, tonik nöbetlerde ise göreceli daha kötü yanıt gözlenmiş. Tek bir stimülasyon parametresi (frekans, genlik, pulse genişliği gibi) sonuçla güçlü/klinik olarak uygulanabilir ilişki göstermemiş; toplam elektriksel enerji ile ilişki çalışmalar arası kümelenme hesaba katılınca zayıflamış. Yazarlar bu veriler ışığında postoperatif kontak lokalizasyonu, standart başlangıç ayarları ve kademeli titrasyonu içeren pragmatik bir CM-DBS programlama çerçevesi öneriyor; bu, klinisyenler için CM-DBS programlamasında ilk kapsamlı kanıta dayalı rehber niteliğinde.
Read moreClinical significance of subclinical seizures in epilepsy presurgical evaluation: A systematic review and meta-analysis.
Presürgical değerlendirmede subklinik nöbetler (SCS) skalp EEG'de %32, intrakraniyal EEG'de (iEEG) %50 oranında görülüyor; iEEG'de hastaların %37'sinde SCS'ler nöbet başlangıç bölgesiyle (SOZ) uyumlu. SCS varlığı tek başına kötü postoperatif sonuçla ilişkili değilken, SOZ ile UYUMSUZ (non-concordant) SCS'ler kötü nöbet kontrolü riskini yaklaşık 5 kat artırıyor (OR 4.82). SCS'ler özellikle temporal lob epilepsisinde (en çok mezyotemporal bölgede, %69) daha sık görülüyor. Bu bulgular, iEEG ile sistematik SCS değerlendirmesinin epileptojenik zon sınırlandırması ve cerrahi planlamada SOZ-uyumsuzluk açısından dikkate alınması gerektiğini destekliyor.
Read moreLow-intensity focused ultrasound neuromodulation for drug-resistant epilepsy: A randomized, sham-controlled crossover trial.
İlaca dirençli epilepsili 12 hastada nöbet odağını hedefleyen düşük yoğunluklu odaklanmış ultrason (LIFU) nöromodülasyonu, randomize sham-kontrollü crossover fazında nöbet sıklığında istatistiksel olarak anlamlı azalma sağlamamış (p=.068). Ancak açık-etiket uzatma fazında LIFU sonrası aylık nöbet sıklığında anlamlı ve ilerleyici azalma gözlenmiş (ayda %14 puan azalma, p=.001). Yöntem güvenli ve iyi tolere edilmiş bulunmuş; yapısal MRI lezyonu, ciddi yan etki veya bilişsel/duygudurum/yaşam kalitesinde bozulma saptanmamış. Bu sonuçlar, LIFU'nun ilaca dirençli epilepside potansiyel, geciken/sürdürülebilir bir nöromodülatör etkiye sahip noninvaziv bir seçenek olabileceğini düşündürmekte; daha büyük paralel-grup çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.
Read moreHand-Arm Bimanual Intensive Therapy Including Lower Extremities in Preschoolers With Bilateral Cerebral Palsy: A Randomized Clinical Trial.
12-59 ay arası bilateral spastik/diskinetik SP'li 49 çocukta, 2 hafta (50 saat) HABIT-ILE eğitimi, olağan rehabilitasyonla karşılaştırıldığında 3. ayda GMFM-66 skorunda anlamlı iyileşme sağlamış (aMD 4.33, p<.001). Ayrıca bimanuel el becerisi (BoHA), mobilite (PEDI-CAT) ve ebeveyn tarafından bildirilen performans/memnuniyet (COPM) ölçümlerinde de HABIT-ILE grubu lehine anlamlı farklar bulunmuş. Bu çalışma, daha önce okul çağı çocuklarda etkinliği gösterilen HABIT-ILE'nin okul öncesi dönemde de hem üst hem alt ekstremite motor fonksiyonunu geliştirebileceğini ilk kez randomize kontrollü şekilde ortaya koyuyor; erken yoğun müdahale stratejilerinin klinik uygulamaya entegrasyonunu destekleyen önemli bir kanıt sunuyor.
Read moreHaploinsufficiency of PLXNB3 Impairs Neuronal Migration and Contributes to Cerebral Palsy.
X kromozomu üzerindeki PLXNB3 geninde altı farklı hemizigot varyant, CP'li altı erkek çocukta (bir diğerinde global gelişimsel gecikme) tanımlanmış — bu, erkeklerde görülen CP yatkınlığını açıklayabilecek yeni bir genetik neden olarak öne çıkıyor. Bazı varyantlar protein ekspresyonunu azaltırken, bir varyant PLXNB3'ün bağlanma ortağı SEMA4A ile etkileşimini bozuyor. Fare embriyonik beyninde Plxnb3 susturulması nöronal migrasyonu bozmuş ve kortikal tabakalanmayı etkilemiş; bu etki Rac1 inhibisyonuyla düzeltilebilmiş, yani mekanizma Rac1 aşırı aktivasyonu üzerinden işliyor. Bu bulgu, açıklanamayan CP vakalarında genetik test panellerine PLXNB3'ün eklenmesini destekleyebilir.
Read moreCD44 Predisposes the Epileptogenesis of Cortical Tubers by Regulating CASK and Acts as a Potential Biomarker to Identify Epileptogenic Tuber in Tuberous Sclerosis Complex.
TSC'de epileptojenik (Epi) kortikal tuberlerde, non-epileptojenik tuberlere göre CD44 ekspresyonu artmış bulunmuş ve bu artış klinik epilepsi özellikleriyle ilişkilendirilmiş. CD44 aktivasyonunun CASK üzerinden nöronal eksitatör/inhibitör dengesizliği artırarak nöbet duyarlılığını artırdığı gösterilmiş; anti-CD44 monoklonal antikor ile rezeke edilen Epi tuberlerde bu dengesizlik düzeltilebilmiş. CD44-CASK yolağı, ROC analizinde epileptojenik tuberleri tanımlama ve cerrahi sonucu öngörmede tanısal potansiyel göstermiş; bu bulgu, epilepsi cerrahisi planlamasında yeni bir biyobelirteç adayı ve olası tedavi hedefi sunuyor, ancak klinik doğrulama henüz erken aşamada.
Read moreEpilepsy outcomes following single and repeat epilepsy surgeries in tuberous sclerosis complex.
TSC'li 62 pediatrik hastada (120 ameliyat) tek ve tekrar epilepsi cerrahilerinin sonuçları incelenmiş. Tek cerrahi sonrası hedef odaktan nöbetsizlik %76, iki veya daha fazla cerrahi sonrası %66 olarak bulunmuş; genel nöbetsizlik tek cerrahide %69, tekrar cerrahilerde %55. Üçüncü ve dördüncü cerrahiler sonrası bile hastaların bir kısmı (sırasıyla %33 ve %40) nöbetsiz kalabilmiş; nöbet tekrarlarının %29'u ameliyat sonrası ortaya çıkan yeni odaklardan kaynaklanmış. Erken cerrahi daha iyi nöbet kontrolüyle ilişkili bulunmuş; bu bulgular TSC'de başarısız ilk cerrahi sonrası tekrar cerrahinin değerli bir seçenek olduğunu ve cerrahi zamanlamasının önemini destekliyor.
Read moreSubsequent epilepsy surgery after SEEG-guided radiofrequency thermocoagulation: Outcomes and prognostic value of treatment response-a systematic review and meta-analysis.
SEEG-güdümlü radyofrekans termokoagülasyon (RFTC) sonrası definitif rezektif/diskonnektif/ablatif epilepsi cerrahisi geçiren hastalarda (6 çalışma, 194 hasta) favorable nöbet sonucu oranı %72.4 bulunmuş. RFTC'ye yanıt verenlerde sonraki cerrahi sonucunun sayısal olarak daha iyi olduğu görülmüş (OR 3.86), ancak küçük örneklem analiziyle güven aralığı çok genişleyip istatistiksel anlamlılık kaybolmuş (95% CI 0.19-77.91). Önemli klinik mesaj: RFTC'ye yanıtsızlık tek başına, aksi halde uygun olan bir hastayı definitif epilepsi cerrahisinden dışlamak için kullanılmamalı — RFTC yanıtı cerrahi hipotezi güçlendirebilir ama bağımsız prognostik değeri kanıtlanmamış. Kalıcı nörolojik komplikasyon oranı %2.7 olarak bildirilmiş.
Read moreEfficacy and safety of cenobamate in the treatment of drug-resistant epilepsy: a systematic review and meta-analysis in adult, pediatric, and combined populations.
İlaca dirençli epilepside cenobamat (CNB) ile yapılan bu meta-analizde erişkinlerde ≥%50 nöbet azalması oranı %65, nöbetsizlik oranı %15, yan etki görülme oranı %63, ciddi yan etki oranı ise ~%0 bulunmuş. Pediatrik hastalarda (çok daha sınırlı veriyle, 256 hasta) yanıt oranı %60, nöbetsizlik %20, yan etki %48, ciddi yan etki %3 olup erişkinlerle sayısal olarak benzer bulunmuş. Pediatrik çalışmaların çoğu küçük ölçekli retrospektif seriler olduğundan bu sonuçlar dikkatli yorumlanmalı; CNB'nin çocuklarda etkinlik/güvenliğini netleştirmek için prospektif çalışmalara ihtiyaç var.
Read moreCarbetocin Nasal Spray for the Treatment of Hyperphagia in Prader-Willi Syndrome: Results From the Randomized, Placebo-Controlled, Phase 3 COMPASS PWS Study.
Prader-Willi sendromlu 175 hastada yapılan 12 haftalık faz 3 COMPASS PWS çalışmasında, intranazal karbetosin (3.2 mg günde 3 kez) hiperfaji skorunda (HQ-CT) plasebodan anlamlı bir fark göstermemiş (tedavi farkı 0.3 puan, p=0.79). Sekonder ve eksploratuar sonlanımlarda (CGI-S, anksiyete/distres skorları) da karbetosin ile plasebo arasında ayrışma saptanmamış. Daha önce CARE-PWS çalışmasında gözlenen nominal anlamlı iyileşme bu doğrulayıcı çalışmada tekrarlanamamış; bu nedenle karbetosin nazal sprey PWS'de hiperfaji tedavisi için etkili bulunmamıştır — klinisyenlerin bu ajana yönelik beklentilerini güncellemeleri gerekir.
Read moreSubsequent epilepsy surgery after SEEG-guided radiofrequency thermocoagulation: Outcomes and prognostic value of treatment response-a systematic review and meta-analysis.
SEEG-RFTC uygulanan ilaca dirençli fokal epilepsi hastalarında, sonrasında rezektif/dissonektif/ablatif cerrahiye giden hastaların yaklaşık %72.4'ü iyi nöbet sonucu elde etmiş. RFTC'ye yanıt veren hastalarda sonraki cerrahi başarısı sayısal olarak daha yüksek olsa da (OR 3.86), küçük örneklem analizinde bu ilişki istatistiksel olarak anlamlılığını kaybetmiş (geniş güven aralığı). Kalıcı nörolojik komplikasyon oranı düşük (%2.7) bulunmuş. Sonuç olarak RFTC'ye yanıtsızlık tek başına, aksi halde uygun olan bir hastayı tanımlayıcı epilepsi cerrahisinden dışlama gerekçesi olarak kullanılmamalı; RFTC daha çok ağ-tabanlı cerrahi değerlendirmenin karar destekleyici bir bileşeni olarak görülmeli.
Read moreEfficacy and safety of cenobamate in the treatment of drug-resistant epilepsy: a systematic review and meta-analysis in adult, pediatric, and combined populations.
Cenobamatın ilaca dirençli epilepside etkinlik ve güvenliğini çocuk ve erişkinlerde ayrı ayrı değerlendiren ilk meta-analizde, pediatrik hastalarda (6 çalışma, 256 hasta) yanıt oranı %60, nöbetsizlik oranı %20, yan etki oranı %48 ve ciddi yan etki oranı %3 olarak bulunmuş; bu değerler erişkinlerdeki sonuçlara (yanıt %65, nöbetsizlik %15, YE %63, ciddi YE ~%0) sayısal olarak benzer. Ancak pediatrik veriler çoğunlukla küçük örneklemli retrospektif çalışmalardan geliyor, bu nedenle kanıt düzeyi sınırlı ve ileri prospektif çalışmalara ihtiyaç var. Yine de cenobamatın çocuklarda da erişkinlere benzer bir etkinlik-güvenlik profili gösterebileceğine dair ilk sistematik veri olması pratik açıdan bilgilendirici.
Read moreExome-wide rare variant genetic load is associated with cognition, intellectual disability and psychiatric disorders in population-based cohorts.
Büyük popülasyon kohortlarında (ABCD: 3523 çocuk, All of Us: 302421 yetişkin) yapılan analizde, kısıtlı (constrained) genlerdeki nadir protein kesen varyantların (PTV) sayısı arttıkça bilişsel performans düşüyor ve ASB, şizofreni, zihinsel engellilik (ZE) riski belirgin artıyor (ASB için OR 1.34-1.80, ZE için en kısıtlı genlerde ~9 kata varan risk artışı). Bu genetik yük, poligenik risk skorlarından bağımsız bir etki taşıyor ve Afrika kökenli bireylerde de benzer güçte korunuyor; yani nadir varyant yükü, tanı almamış/klinik olmayan toplum örneklerinde dahi nöropsikiyatrik ve bilişsel sonuçlara ölçülebilir katkı sağlıyor. Klinik açıdan, ASB/ZE değerlendirmesinde genetik test sonuçlarının yorumlanmasında "gen kısıtlılık skoru" kavramının önem kazanabileceğini, ancak bulgunun henüz preprint aşamasında olduğunu akılda tutmak gerekir.
Read moreEffects of Physical Activity and Sports Type on Executive Functions and Socioemotional Skills of Children and Adolescents With Autism Spectrum Disorder: Systematic Review and Meta-Analysis.
32 çalışmanın meta-analizine göre fiziksel aktivite ve spor müdahaleleri otizmli çocuk ve ergenlerde inhibitör kontrol, iletişim, sosyalleşme, stereotipik davranışlar ve sosyal bozulma üzerinde olumlu etkiler gösteriyor. Kombine (fiziksel+bilişsel) müdahaleler ve özellikle takım sporları en belirgin faydayı sağlarken, toplam müdahale dakikası inhibisyon kazanımını, toplam hafta sayısı ise bilişsel esneklik üzerindeki etkiyi öngörüyor. Yakın gözetim, kademeli görev zorluğu ve yapılandırılmış sosyal etkileşim içeren programların daha başarılı olduğu bildiriliyor; bu bulgular klinisyenlere ASB'li gençler için egzersiz/spor reçetelerini yapılandırırken mekanizma-bilgili bir çerçeve sunabilir.
Read morePrenatal Exposure to Ambient Heat and Autism in California, USA: A Distributed Lag Analysis of Weekly Gestational Windows.
California'da 2 milyondan fazla tekil doğumu kapsayan popülasyon bazlı bir çalışmada, gebelik boyunca ortalama ısı indeksindeki her 10°F'lik artışın otizm olasılığını artırdığı gösterilmiş (OR=1.14; %95 GA: 1.12-1.17); özellikle gece sıcaklığını yansıtan minimum sıcaklık (Tmin) ile benzer ilişki bulunurken maksimum sıcaklık (Tmax) ile anlamlı ilişki saptanmamış. Erken ve geç gebelik dönemlerinde ilişki daha belirgin olup orta gebelik döneminde zayıflamış; bulgular PM2.5, ozon ve mevsim gibi faktörler için düzeltildikten sonra da tutarlı kalmış. Bu çalışma, sürekli ve özellikle gece sıcaklığına maruziyetin gebelikte nörogelişimsel risk açısından dikkate alınması gereken bir çevresel faktör olabileceğini destekliyor; klinisyenler için henüz doğrudan müdahale önerisi oluşturmasa da gebelik danışmanlığında iklim/çevresel risk farkındalığına katkı sağlayabilir.
Read moreMachine Learning-Derived Subtypes of Autism Reveal Distinct Genetic Contributions from Common and Rare Variants.
SPARK ve SSC kohortlarında makine öğrenmesiyle klinik semptom ölçütlerinden üç ayırt edici ASB alt tipi tanımlanmış: yüksek destek ihtiyacı (HSN), duygusal-davranışsal destek ihtiyacı (EBSN, belirgin tekrarlayıcı davranış ve psikiyatrik komorbidite ile) ve düşük destek ihtiyacı (LSN). Bu alt tipler, kullanılan tedavi/ilaç türleriyle de uyumlu bulunmuş ve her birinin genetik mimarisi farklı çıkmış: EBSN'de kalıtım en yüksek olup ADHD ve majör depresyon poligenik skorlarıyla ilişkiliyken, HSN'de de novo varyant ve nadir kopya sayısı değişikliği yükü daha belirgin. Bulgular, otizmde tek-tip "vaka-kontrol" genetik yaklaşımın yerine klinik alt tiplere göre genetik araştırmanın daha anlamlı olabileceğini destekliyor; ancak çalışma preprint aşamasında olup daha büyük kohortlarda doğrulanması gerekiyor.
Read moreCNV-GWAS identifies 14 novel Autism-associated loci and distinct effects on Cognitive Ability.
Büyük ölçekli bir kopya sayısı varyasyonu (CNV) ilişkilendirme çalışmasında 29.696 ASB'li ve 528.576 kontrol birey analiz edilerek 14 yeni aday CNV lokusu ve bilinen nörogelişimsel CNV'ler arasında ASB ile ilişkisi daha önce tanımlanmamış 8 yeni ilişki (örn. 7q11 ve 9p24 duplikasyonları, önceden şizofreni ile ilişkilendirilmiş) saptanmış. Bilişsel yeti verileri sayesinde iki ayrı genetik mimari tanımlanmış: delesyonlar hem ASB hem bilişsel yetiyi etkilerken, duplikasyonlar daha çok ASB ve diğer ruh sağlığı durumlarıyla ilişkili ve daha az kısıtlanmış genleri içeriyor. Bu bulgular, genetik danışmanlık ve nedeni bilinmeyen ASB vakalarında CNV taramasının yorumlanmasında, varyant sınıfının (delesyon/duplikasyon) fenotipik sonuçla ilişkili olabileceğini gösteriyor.
Read moreMeCP2 stabilizes the glucocorticoid system in active chromatin regions.
Mecp2-knockout fare modelinde, MeCP2'nin normalde glukokortikoid (GC) ile indüklenen genleri (GIG) baskıladığı, bunu da NR3C1'in aktif kromatin bölgelerine bağlanmasını sınırlayarak ve NR3C1-NCOA1 koaktivatör etkileşimini bozarak yaptığı gösterilmiş. MeCP2 kaybında bu GC sinyalinin aşırı aktifleşmesi, özellikle sinir sistemindeki nöronal olmayan hücreler üzerinden nöral homeostazı bozuyor. Farmakolojik olarak aşırı aktif GC sinyalinin baskılanması, Mecp2-knockout farelerde patolojik fenotipleri iyileştirmiş ve sağkalımı belirgin şekilde uzatmış — bu da Rett sendromu için glukokortikoid yolağının potansiyel yeni bir tedavi hedefi olabileceğini düşündürüyor. Henüz hayvan modeli düzeyinde olup insan uygulamasına geçiş için doğrulama gerekiyor.
Read moreCost-Effectiveness of a Child and Parent Mindfulness-Based Training Versus Medication for Childhood ADHD.
(özet üretilemedi)
Read moreAn engineered, compact Cas12m variant for multiplexed gene activation in vivo.
Bu çalışmada, AAV'nin paketleme kapasitesi sınırlamasını aşan yeni ve kompakt bir CRISPR aktivasyon (CRISPRa) sistemi (denCas12m) geliştirilmiş; tek bir AAV vektörü içinde çoklu gRNA dizisi kodlanarak aynı anda birden fazla genin veya aynı genin farklı bölgelerinin aktivasyonu sağlanabiliyor. Scn1a haploinsufisiyensi fare modelinde (Dravet sendromunun genetik temeli) bu platform kullanılarak fenotipik düzelme gösterilmiş, yani sağlam SCN1A allelinin ekspresyonunu artırarak hastalığı hafifletme potansiyeli preklinik düzeyde kanıtlanmış. Bu, Dravet sendromunda gen aktivasyonu temelli (haploinsufisiyensi düzeltici) gen tedavisi yaklaşımları için erken ama önemli bir preklinik adım; henüz insan verisi yok ve klinik uygulamaya uzak, ancak gelecekteki tedavi stratejileri açısından takip edilmeye değer.
Read moreEpilepsy and menopausal health: A European Menopause and Andropause Society (EMAS) and Centre for Global Epilepsy clinical guide.
Epilepsili kadınlarda erken menopoz riski, kardiyovasküler hastalık, osteoporoz ve bilişsel bozukluk riski epilepsisi olmayanlara göre daha yüksek bulunmuş. Sistemik menopozal hormon tedavisi (MHT) fayda-risk dengesine göre düşünülmeli; hormon düzeyindeki doz-bağımlı dalgalanmaları azaltmak için transdermal östrojen tercih edilebilir. Antiepileptik ilaçlar ile sistemik MHT arasındaki olası etkileşimler dikkate alınmalı, gerekirse antiepileptik ilaç dozunda/ajanında değişiklik yapılmalı; menopoz döneminde epilepsi yönetimi için multidisipliner ekip yaklaşımı öneriliyor.
Read moreEfficacy and safety of MR guided-laser interstitial thermal therapy versus resective surgery for MRI-positive focal cortical dysplasia type II and tuberous sclerosis complex: A systematic review and meta-analysis.
MRI-pozitif FCD tip II ve tuberoskleroz kompleksine bağlı ilaca dirençli epilepside, MR-güdümlü lazer interstisyel termal terapi (MRgLITT) ile klasik rezektif cerrahi karşılaştırılmış. Nöbetsizlik oranları iki yöntem arasında anlamlı farklı bulunmamış (kombine grup %72 vs %71; FCD II'de %74 vs %85; TSC'de %50 vs %59), komplikasyon oranları da benzer çıkmış; çocuk ve erişkinlerde sonuçlar farklılık göstermemiş. Bu bulgular, seçilmiş hastalarda daha az invaziv MRgLITT'nin rezektif cerrahiye etkin ve güvenli bir alternatif olarak değerlendirilebileceğini destekliyor.
Read moreCorpus callosotomy in Lennox-Gastaut syndrome: Effectiveness, safety, and predictors of outcome: A systematic review and meta-analysis.
Lennox-Gastaut sendromunda korpus kallosotomi (48 çalışma, 822 hasta) sonrası ≥%50 nöbet azalması oranı ~%70, ≥%75 azalma %38, tam nöbetsizlik ise %20 bulunmuş; komplikasyon oranı %15.8. Açık, lazer (LITT) veya endoskopik yaklaşımlar arasında ya da kısmi/tam disseksiyon arasında sonuç farkı saptanmamış — yani daha az invaziv yöntemler benzer etkinlik sunabilir. Meta-regresyonda tek bağımsız prediktör cerrahi yaşının büyüklüğü olup daha ileri yaşta ameliyat olanlarda yanıt daha iyi bulunmuş. Kanıt kalitesi düşük (gözlemsel çalışmalar, randomize çalışma yok) olduğundan sonuçlar dikkatle yorumlanmalı, ancak LGS'de CC seçimi ve yöntem tartışmasında klinisyene güncel kanıt özeti sağlıyor.
Read moreValproate vs levetiracetam in juvenile myoclonic epilepsy: systematic review and meta-analysis.
JME'li hastalarda valproat, levetirasetama kıyasla daha yüksek nöbet remisyon oranı (RR 1.44) ve daha düşük tedavi bırakma/başarısızlık riski (RR 0.68) ile ilişkili bulunmuş. Buna karşılık valproat, bellek bozukluğu riskini (RR 5.37) ve kilo alımı/obezite riskini (RR 6.40) belirgin artırmış; baş dönmesi açısından fark saptanmamış. Nöbet remisyonu sonucundaki heterojenite çok yüksek (I²=%88.4) olduğundan bu bulgu dikkatle yorumlanmalı; bulgular VPA-LEV seçiminde etkinlik-yan etki dengesini (özellikle doğurganlık çağındaki hastalarda teratojenite riskiyle birlikte) değerlendirirken klinisyene ek kanıt sunuyor, ancak büyük RCT'lerle doğrulama gerekiyor.
Read moreNeuropsychiatric adverse events with anti-seizure medications in patients with epilepsy: A systematic review and meta-analysis.
5 milyondan fazla hastayı kapsayan 18 gözlemsel çalışmanın meta-analizinde, ASM kullanımıyla ilişkili nöropsikiyatrik yan etkiler (bellek bozukluğu, depresyon, psikoz, anksiyete, suisidalite) ilaç kuşağına göre değişkenlik gösteriyor. Topiramat psikoz riskiyle güçlü ilişkili bulunmuş (OR 3.07), levetirasetam ise bir kohortta artmış anksiyete, bir vaka-kontrol çalışmasında artmış suisidalite oranıyla ilişkilendirilmiş. Birinci-ikinci kuşak ASM'ler arasında psikoz riski açısından anlamlı fark saptanmamış. Bu bulgular, ASM seçiminde ve rutin izlemde nöropsikiyatrik yan etkilerin dikkate alınması gerektiğini destekliyor; ancak çalışmaların gözlemsel niteliği ve heterojenlik nedeniyle kesinlik sınırlı.
Read moreDelay in benzodiazepine administration is associated with increased need for anesthetic coma therapy in children with febrile status epilepticus.
Febril status epileptikuslu 93 çocuğun incelendiği tek merkezli retrospektif çalışmada, ilk benzodiazepin dozunun nöbet başlangıcından 40 dakikadan sonra (41-80 dk) verilmesi, erken (≤40 dk) verilenlere kıyasla anestezik koma tedavisi gereksinimini belirgin artırmış (%22.7'ye karşı %3.7). Akut ensefalopati veya nörolojik sekel oranlarında anlamlı fark saptanmamış olsa da, gecikme arttıkça anestezik koma ihtiyacı doz-zaman bağımlı şekilde yükselmiş. Bu bulgu, febril status epileptikusta ilk 40 dakika içinde benzodiazepin uygulamasının yoğun nörokritik bakım ihtiyacını azaltabileceğini ve erken tedavinin önemini destekliyor.
Read moreFever seizures beyond the typical age: clinical characteristics and subsequent epilepsy risks in children over five.
Beş yaşından büyük çocuklarda görülen ateşle ilişkili nöbetler, klasik febril nöbetten farklı olarak daha yüksek epilepsi gelişme riski taşıyabiliyor. 110 çocuğun değerlendirildiği bu retrospektif seride, hastaların %80'i basit, %20'si kompleks febril nöbet geçirmiş; EEG'de %33.3 oranında anormallik, görüntülemede ise sadece 2/51 hastada yapısal anormallik saptanmış. Ortanca 18 aylık takipte çocukların %12.7'sinde epilepsi gelişmiş olup bu oran kompleks nöbeti olanlarda (%40.9) ve 7 yaşından büyüklerde belirgin şekilde daha yüksek bulunmuş. Bu bulgu, 5 yaş üstü ateşli nöbetle başvuran çocuklarda, özellikle kompleks özellikler varsa, daha dikkatli değerlendirme ve yakın takip gerekebileceğini düşündürüyor.
Read moreEfficacy and safety of MR guided-laser interstitial thermal therapy versus resective surgery for MRI-positive focal cortical dysplasia type II and tuberous sclerosis complex: A systematic review and meta-analysis.
MRI-pozitif FCD tip II ve tuberoskleroz kompleksine bağlı ilaca dirençli epilepside, MRgLITT (lazer ablasyon) ile klasik rezektif cerrahiyi karşılaştıran bu meta-analizde (36 çalışma, 1220 rezeksiyon + 87 MRgLITT hastası) nöbetsizlik oranları arasında anlamlı fark bulunmamış (kombine grup: %72 vs %71; FCD II: %74 vs %85; TSC: %50 vs %59). Komplikasyon oranları da iki yöntem arasında benzer bulunmuş ve yaş grubu (çocuk/erişkin) nöbetsizlik sonucunu etkilememiş. Bu bulgular, uygun hastalarda MRgLITT'in rezektif cerrahiye karşılaştırılabilir etkinlik ve güvenlikte daha az invaziv bir alternatif olarak değerlendirilebileceğini destekliyor.
Read moreLimited Evidence for Non-Invasive Brain Stimulation as a Cognitive Enhancer in Neurodevelopmental Disorders: A Multilevel Meta-Analysis of Sham-Controlled Trials.
Otizm ve DEHB dahil nörogelişimsel bozukluklarda bilişsel iyileştirme amacıyla uygulanan non-invaziv beyin stimülasyonunun (NIBS) etkinliğini değerlendiren 30 sham-kontrollü RCT'nin üç-düzeyli meta-analizi, çalışma belleği, bilişsel esneklik, yürütücü işlev, işlemleme hızı, inhibitör kontrol, sözel akıcılık ve öz-izlem dahil yedi bilişsel alanın hiçbirinde NIBS'in sham uygulamadan anlamlı derecede üstün olmadığını göstermiş. ASD alt grup analizinde de sonuçlar anlamsız bulunmuş (p>0.10). Bulgular, mevcut standardize ("tek tip") NIBS protokollerinin ASB'de bilişsel iyileştirme için güvenilir kanıt sağlamadığını ve klinisyenlerin bu tedaviyi önerirken temkinli olması gerektiğini, bireyselleştirilmiş/nöro-navigasyon temelli yaklaşımların gelecekte gerekebileceğini ortaya koyuyor.
Read moreTrends in Autism Spectrum Disorder Cumulative Incidence and Incidence Density: A Systematic Review.
27 popülasyon-bazlı insidans çalışmasının sistematik derlemesine göre, yüksek kapsamlılığa sahip (tüm vakaları, tanı almamışlar dahil, yakalayan) doğum kohortu çalışmalarında ASB insidansı tutarsız bir seyir izlerken, orta/düşük kapsamlılıklı idari/dinamik popülasyon çalışmalarında tutarlı bir artış gözlenmiş. Bu durum, prevalans artışının büyük ölçüde tanı pratikleri, hizmete erişim ve kayıt/yakalama farklılıklarından kaynaklanabileceğini, gerçek bir "otizm epidemisi"ni destekleyen ikna edici kanıt bulunmadığını düşündürüyor. Klinisyenler için mesaj: artan prevalans rakamlarının tek başına gerçek risk artışı anlamına gelmediği, insidans çalışmalarının kapsamlılık düzeyine göre yorumlanması gerektiğidir.
Read moreHip-related tenotomy and progression to severe displacement of the hip in nonambulant children with cerebral palsy : a nationwide cohort study.
GMFCS IV-V olan, kalça migrasyon yüzdesi (MP) %30-49 arası (erken-orta displasman) olan nonambulatuar SP'li çocuklarda kalça ile ilişkili tenotomi, ciddi kalça kötü sonucuna (MP≥%50 veya osteotomi gereksinimi) ilerlemeyi anlamlı şekilde azaltmış (10 yılda kümülatif insidans: tenotomisiz %34.7 vs tenotomili %20.4; sHR 0.53). Bu fayda özellikle GMFCS IV'te anlamlıyken (sHR 0.35), GMFCS V'te istatistiksel anlamlılığa ulaşmamış (sHR 0.68) — yani en ağır tutulumlu grupta tenotomiye rağmen progresyon riski yüksek kalmaya devam ediyor. Ayrıca MAS ile değerlendirilen spastisite (hem hafif hem ciddi düzeyde) bağımsız olarak ciddi kalça sonucu riskini artırıyor. Bulgular, erken-orta displasmanlı nonambulatuar çocuklarda tenotominin GMFCS IV'te daha belirgin yararlı olduğunu, GMFCS V'te ise dikkatli hasta seçimi ve yakın takibin önemini destekliyor.
Read moreEfficacy and safety of MR guided-laser interstitial thermal therapy versus resective surgery for MRI-positive focal cortical dysplasia type II and tuberous sclerosis complex: A systematic review and meta-analysis.
MRI-pozitif FCD tip II ve TSC'ye bağlı ilaca dirençli epilepside, MRgLITT (lazer ablasyon) ile rezektif cerrahi arasında nöbetsizlik oranı açısından anlamlı fark bulunmamış (TSC alt grubunda %50 vs %59, p=0.51; birleşik grupta %72 vs %71, p=0.838). Komplikasyon oranları da iki yöntem arasında benzer bulunmuş, yaş grubu (çocuk/erişkin) sonucu etkilememiş. Bu sonuçlar, TSC'ye bağlı dirençli epilepside daha az invaziv bir seçenek olan MRgLITT'in, uygun olgularda rezektif cerrahiye karşılaştırılabilir etkinlik ve güvenlikte bir alternatif olabileceğini destekliyor.
Read moreMortality Among People With Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Systematic Review and Meta-Analysis.
15.920.970 kişiyi kapsayan 19 çalışmalık bu meta-analizde DEHB, tüm nedenli mortalite riskinde artışla ilişkili bulunmuş (HR=1.71); ayrıca intihar (HR=1.89), kaza/yaralanma kaynaklı ölüm (HR=1.55) ve doğal nedenli ölüm (HR=1.27) riskleri de anlamlı şekilde artmış. Önemli bir bulgu olarak, DEHB tanılı bireylerde ilaç tedavisi kullanımı tüm nedenli mortalite riskinde azalma ile ilişkilendirilmiş (HR=0.75). Bu sonuçlar, DEHB'nin erken tanı ve tedavisinin yalnızca işlevsellik değil, yaşam süresi açısından da önemini vurguluyor; ancak çalışmalar arası heterojenlik yüksek olduğu için sonuçlar dikkatle yorumlanmalı.
Read moreCannabidiol in pediatric drug-resistant epilepsies: A systematic review and meta-analysis of seizure responder rates and neurobehavioral outcome reporting.
Pediatrik dirençli epilepsilerde (Dravet, LGS dahil) CBD ile ilgili 63 çalışmanın (37'si meta-analize dahil, 3439 hasta) sistematik derlemesinde, ≥%50 nöbet azalması oranı ortalama %48.4 (%95 GA 44.5-52.3) bulunmuş; bu oran RCT'lerde (%41.3) gözlemsel çalışmalardan (%49.8) daha düşük, uzun dönem değerlendirmelerde (%57.4) kısa dönemden (%42.8) daha yüksek çıkmış (muhtemelen seçici izlem/retansiyon etkisiyle şişirilmiş). Çalışmaların yalnızca %7.9'u bilişsel, %27'si davranışsal sonuçları raporlamış; literatür büyük ölçüde nöbet-merkezli kalmaya devam ediyor. Klinik açıdan, CBD'nin gerçekçi beklenen yanıt oranının yaklaşık yarı hastada olduğunu ve uzun dönem/gözlemsel verilerin aşırı iyimser olabileceğini bilmek, hasta/aile beklentilerini yönetmede faydalı olabilir.
Read moreThe effect of seizure-free period on seizure recurrence following antiseizure medication withdrawal: a systematic review and meta-analysis.
Bu meta-analize göre ASM kesilmeden önceki nöbetsiz süre, kesim sonrası nüks riskini belirgin etkiliyor: genel olarak 5 yıldan kısa nöbetsizlikte nüks riski artmış (RR 1.49), buna karşın ≥10 yıl nöbetsizlikte risk belirgin düşük bulunmuş (RR 0.21, ancak sınırlı veriyle). Alt grup analizlerinde çocuklarda 3 yıldan, erişkinlerde 5 yıldan, Avrupalı hastalarda 2 yıldan, Orta Doğu hastalarında 3 yıldan kısa nöbetsiz dönemler daha yüksek nüks riskiyle ilişkili bulunmuş. Bu veriler, ASM kesme kararında hasta popülasyonuna göre optimal nöbetsiz süre eşiklerini belirlemede klinisyene kanıta dayalı bir çerçeve sunuyor.
Read moreImpact of vitamin D supplementation and status on seizure frequency and quality of life in drug-resistant epilepsy: A systematic review and meta-analysis.
İlaca dirençli epilepsi hastalarında D vitamini desteğinin (4 çalışma, 183 hasta) nöbet sıklığını ayda ortalama 8.31 nöbet azalttığı ve serum D vitamini düzeyini anlamlı yükselttiği gösterilmiş. Dirençli ve ilaca yanıtlı epilepsi grupları arasında başlangıç D vitamini düzeyinde fark bulunmamış, yani düşük D vitamini direnci öngörmüyor. Uzun süreli D vitamini desteğinin yaşam kalitesi ve yorgunlukta iyileşmeyle ilişkili olabileceği belirtilmiş; ancak kanıtlar sınırlı sayıda küçük çalışmaya dayandığından büyük ölçekli RCT'lerle doğrulama gerekiyor. Pratikte, dirençli epilepsi hastalarında D vitamini desteği güvenli ve düşük maliyetli bir adjuvan seçenek olarak değerlendirilebilir.
Read moreImpact of vitamin D supplementation and status on seizure frequency and quality of life in drug-resistant epilepsy: A systematic review and meta-analysis.
İlaca dirençli epilepside D vitamini desteğinin etkisini inceleyen bu meta-analizde (4 çalışma, 183 hasta), D vitamini takviyesi nöbet sıklığında anlamlı azalma (ortalama fark -8.31 nöbet/ay) ve serum D vitamini düzeyinde anlamlı artış ile ilişkili bulunmuş. Dirençli ve ilaca yanıtlı epilepsi grupları arasında bazal D vitamini düzeyi açısından fark saptanmamış. Uzun süreli takviyenin yaşam kalitesi ve yorgunlukta iyileşmeyle ilişkili olabileceği belirtilmiş ancak kısa dönem etkiler ve nöroinflamatuvar belirteç değişiklikleri tutarsız; yazarlar D vitamininin güvenli bir ek tedavi olabileceğini ancak geniş ölçekli çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
Read moreClinical-Radiological Discordance in the Detection of Chronic Constipation in Children Newly Diagnosed with Autism Spectrum Disorder: A Retrospective Study.
Ürdün'de 455 yeni tanı almış ASB'li çocukta yapılan retrospektif çalışmada, rutin öykü ve muayeneyle sadece %5.3 oranında konstipasyon düşünülürken, abdominal grafide Leech kriterine göre (katı eşik, skor≥10) çocukların %81.5'inde kronik konstipasyonu düşündüren bulgular saptanmış. Bu büyük uyumsuzluk, ASB'li çocuklarda konstipasyonun sadece anamnez/muayeneyle sıklıkla gözden kaçabileceğini ve irritabilite/hiperaktivite gibi davranışsal semptomları alevlendirebilecek bu durumun tanısında görüntülemenin yardımcı bir araç olarak düşünülebileceğini gösteriyor. Bulgular retrospektif olup, standardize radyolojik taramanın klinik sonuçları iyileştirip iyileştirmediğinin prospektif çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.
Read moreGeneralized Spike-Wave discharges and myoclonic features in a subgroup of children with Self-Limited epilepsy with centrotemporal spikes.
148 Rolandik epilepsi (SeLECTS) hastasının %6.1'inde (9 hasta) EEG'de jeneralize diken-dalga deşarjları (GSWD) saptanmış; bu alt grup, GSWD olmayanlara göre daha sık uyanıklıkta nöbet (%44.4 vs %5.8), uykuda jeneralize tonik-klonik nöbet ve miyoklonik bulgular (%77.8) gösteriyor. Tüm hastalar odak ve jeneralize nöbetlerden kurtulmuş olsa da, 10 yılı aşan izlemde 2 hastada santrotemporal dikenlerin kaybolup jüvenil miyoklonik epilepsiye (JME) benzer bir elektroklinik evrilme gözlenmiş. Klinik açıdan önemli olan: SeLECTS tanılı bir çocukta EEG'de jeneralize diken-dalga aktivitesi ve/veya miyoklonik bulgular görülürse, bu hastaların JME'ye evrilme olasılığı açısından uzun dönem izlenmesi gerekebilir; bulgular SeLECTS'in elektroklinik spektrumunu genişletiyor ancak daha büyük prospektif kohortlarda doğrulanmaya ihtiyaç var.
Read moreDoes electrocorticographic guidance improve seizure outcomes following cavernoma resection?
Kavernöz malformasyon (CCM) ilişkili epilepsi cerrahisinde intraoperatif elektrokortikografi (ECoG) rehberliğinin rezeksiyon sınırını genişleterek uzun dönem nöbetsizlik oranını artırdığı gösterilmiş. Tek merkez verisinde ECoG grubu 24-36 ay takipte daha yüksek nöbetsizlik oranına sahip olup bu fark özellikle ekstratemporal lezyonlarda anlamlı kalmış; 7 çalışmayı kapsayan meta-analizde ECoG-rehberli rezeksiyon, standart lezyonektomiye göre belirgin daha iyi nöbet sonucuyla ilişkilendirilmiş (OR=6.01, %95 GA 3.03-11.92). Bulgular, özellikle ekstratemporal yerleşimli kavernoma-ilişkili epilepsi cerrahisinde ECoG kullanımının faydalı bir yardımcı yöntem olabileceğini destekliyor.
Read moreA microglial basis for fragile X syndrome via impairment of FMRP-regulated lysosomal function.
Bu fare çalışması, FXS'te hastalığın sadece nöronlardan değil, mikroglia hücrelerindeki FMRP kaybından da kaynaklanabileceğini gösteriyor: mikroglia-özgü Fmr1 silinmesi, klasik FXS farelerinde görülen ses-kaynaklı nöbet ve parvalbumin nöron kaybını taklit ediyor. Mekanizma olarak FMRP'nin lizozomal protein ifadesini (özellikle progranulin/Grn) düzenlediği, FMRP eksikliğinde progranulin azalıp parvalbumin nöron apoptozunun arttığı bulunmuş; progranulin aşırı ekspresyonu bu bozuklukları düzeltmiş. Bu bulgu, bugüne dek nöron-hedefli FXS tedavi denemelerinin neden başarısız olabileceğini açıklayabilir ve mikroglia/progranulin yolu yeni bir tedavi hedefi olarak öne çıkıyor; ancak henüz fare modelinde, insan uygulaması için erken aşamada.
Read moreDoes electrocorticographic guidance improve seizure outcomes following cavernoma resection?
Kavernöz malformasyona bağlı ilaca dirençli epilepside, intraoperatif elektrokortikografi (ECoG) rehberliğinde yapılan rezeksiyonlar, standart mikrocerrahi lezyonektomiye kıyasla 24-36 aylık takipte daha yüksek nöbetsizlik oranlarıyla ilişkili bulunmuş. Bu fayda özellikle temporal lob dışı (ekstratemporal) lezyonlarda anlamlı kalmış; temporal lobektomilerde fark görülmemiş. Yedi çalışmayı kapsayan meta-analizde (241 hasta) ECoG rehberliğinin nöbetsizlik şansını belirgin şekilde artırdığı gösterilmiş (OR=6.01). Bu bulgular, özellikle ekstratemporal kavernoma cerrahisinde ECoG kullanımının faydalı bir adjuvan yöntem olabileceğini destekliyor.
Read moreComparative effects of non-pharmacological intervention categories on cognitive domains in children with autism spectrum disorder: A systematic review and network meta-analysis of randomized controlled trials.
(özet üretilemedi)
Read moreDrug Repurposing for Treating NCOR-Related Intellectual Disability.
NCOR1/2, MECP2'nin transkripsiyonel aktivitesini düzenleyen bir ko-represördür ve bu çalışma NCOR1 haployetersizliğinin hipotalamik GABAerjik nöronlarda NRG1/3 artışı ve GABA-A reseptör alt birimi (Gabra2) azalmasına yol açarak bilişsel/davranışsal bozukluklara neden olduğunu gösteriyor. Fare modelinde FDA onaylı iki ilaç — NRG antagonisti spironolakton ve GABA-A pozitif modülatörü allopregnanolon — kognitif bozulmayı düzeltmiş; dahası, spironolakton patojenik MECP2 mutasyonu taşıyan bir otistik hastada öğrenmede düzelme sağlamış. Bu bulgu, MECP2/NCOR yolağı üzerinden Rett sendromu ve ilişkili bozukluklarda ilaç yeniden konumlandırma (spironolakton gibi mevcut, güvenli ilaçlar) için erken ama somut bir klinik kanıt sunuyor; henüz tek hasta deneyimi düzeyinde olup kontrollü çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.
Read moreDevelopmental pathways to autism in tuberous sclerosis complex: Evidence from a longitudinal cohort.
TSC 2000 çalışmasının 10 yıllık izleminde (başlangıçta 125, takipte 86 hasta) katılımcıların yaklaşık %40'ında otizm tanısı, ek %42'sinde ise artmış otistik özellikler saptanmış. Yapısal eşitlik modellemesi, TSC1/TSC2 mutasyonunun otizmle ilişkisinin iki ayrı yolla aracılık ettiğini gösteriyor: (1) daha yüksek kortikal tuber yükü + infantil spazm üzerinden, (2) sadece infantil spazm üzerinden. Ayrıca eşzamanlı nöbet şiddeti ve düşük IQ de daha yüksek otizm skorlarıyla ilişkili bulunmuş. Bu bulgular, erken ve şiddetli epilepsinin (özellikle infantil spazmların) TSC'de otizm gelişimine giden önemli bir yol olduğunu destekliyor; bu nedenle erken nöbet kontrolü ve nörogelişimsel izlemin otizm riskini azaltmaya yönelik önemi vurgulanıyor.
Read moreFDA ile zorevunersen başvurusunda mutabakat: biliş-davranış kazanımı ilk kez bir epilepsi ruhsat dosyasının resmî sonlanım noktası.
5 Ekim 2026'da, Dravet sendromunda SCN1A genini hedefleyen antisens oligonükleotid zorevunersenin planlanan ABD ruhsat başvurusunun ana unsurlarında FDA ile anlaşmaya varıldığı duyuruldu. Mutabakatın merkezinde Vineland-3 çok bileşenli analizi var: faz 3 EMPEROR çalışmasında biliş ve davranış, önceden belirlenmiş dört alt alanda (ifade edici dil, alıcı dil, kişilerarası ilişkiler, kişisel beceriler) ölçülecek ve bu, 52. haftada ikinci temel ikincil sonlanım noktası olacak. Birincil sonlanım değişmedi: 28. haftada majör motor nöbet sıklığında yüzde değişim. Arka plan: faz 1/2a (MONARCH, ADMIRAL; 81 çocuk) ve uzatma çalışmalarında 70 mg alan grupta uzatmanın ilk 20 ayında konvülzif nöbet sıklığında ortanca değişim −%58,82 ile −%90,91 arasında seyretti; biliş-davranışta 1., 2., 3. ve 4. yılın tamamında anlamlı kazanım bildirildi (NEJM 2026;394:969–982). Eylül 2026 Avrupa Epilepsi Kongresi'nde SUDEP ile en güçlü ilişkili nöbet tiplerinde üç yıllık azalma sunuldu. Güvenlik: 930'dan fazla doz uygulandı; BOS protein yüksekliği sık görülüyor (~%94 laboratuvar değeri, %59 advers olay) ancak buna bağlı ciddi klinik tablo ve hidrosefali bildirilmedi; çalışmalarda dört ölüm görüldü (ikisi SUDEP, biri malnütrisyon) — Dravet'te çocukların %20'ye yakınının erişkinliğe ulaşamadığı bağlamında değerlendirilmelidir. Sınırlar: eldeki etkinlik verisi açık etiketlidir, en güçlü sayılar görece küçük bir alt gruba aittir ve ilaç hiçbir ülkede onaylı değildir. Faz 3 EMPEROR (162 hasta + 34 Avrupa, sham kontrollü) sonuçları 2027 üçüncü çeyrekte, ABD başvurusu 2027 ikinci yarıda bekleniyor. Türkiye katılımcı ülkeler arasında değildir; erişim ruhsatlandırma ve geri ödeme süreçlerine bağlı olacaktır.
Read moreFDA, A-T'de ataksinin tedavisi için ilk ilacı onayladı: levasetillösin (Aqneursa®).
18 Eylül 2026'da FDA, ağızdan alınan modifiye amino asit levasetillösini (N-asetil-L-lösin; Aqneursa®) 15 kg ve üzeri çocuk ve erişkinlerde Ataksi-Telenjiektazi'ye bağlı ataksinin tedavisi için onayladı — A-T'de ataksiye yönelik onaylanan ilk tedavi. Onay, 4-50 yaş arası 73 katılımcılı, çift-kör, plasebo-kontrollü çapraz-geçişli faz 3 çalışmaya (IB1001-303) dayanıyor: SARA ataksi ölçeğinde plaseboya karşı yaklaşık 1,9 puanlık anlamlı iyileşme (p<0.001). İlaç 2024'ten beri Niemann-Pick tip C'nin nörolojik bulguları için onaylıydı; etki mekanizması tam aydınlatılmış değil. Önemli sınırlar: tedavi ataksi belirtisine yöneliktir — hastalığın immün yetmezlik, akciğer ve kanser-riski bileşenlerini değiştirdiği gösterilmemiştir; onay tek pivotal çalışmaya dayanır. Türkiye'de ruhsat/erişim süreci ayrıdır; uygunluk hastayı izleyen hekimle değerlendirilmelidir.
Read moreAngelman sendromunda yeni bir gen tedavisi adayı duyuruldu: SKY-AS (Skylark Bio)
Klinik aşamadaki biyoteknoloji şirketi Skylark Bio, 24 Eylül 2026'da Angelman sendromu için geliştirdiği deneysel gen tedavisi adayı SKY-AS'i duyurdu. SKY-AS, UBE3A geninin çalışan bir kopyasını doğrudan nöronlara ulaştırarak eksik olan UBE3A proteininin üretimini artırmayı; böylece öğrenme, bellek, motor beceriler ve iletişimle ilişkili yolakları desteklemeyi hedefliyor. Program şu an klinik öncesi (IND-hazırlık) aşamasında — insan üzerindeki klinik denemeler henüz başlamadı; başlayabilmesi için gereken güvenlik ve hazırlık çalışmaları sürüyor. Angelman sendromunda bugün için onaylanmış, hastalığın gidişini değiştiren bir tedavi bulunmuyor; antisens oligonükleotid (ASO) çalışmaları (REVEAL, BEACON) devam ederken SKY-AS gibi gen tedavisi programlarının eklenmesi, alanın birden fazla yaklaşımla ilerlediğini gösteriyor. Duyuru Angelman Syndrome Foundation ve FAST tarafından da paylaşıldı. Bu bilgi araştırma aşamasındaki bir gelişmedir, klinik uygulama önerisi değildir; tanı ve tedavi kararları her zaman hekiminizle birlikte verilmelidir.
Read morePhelan-McDermid sendromu sanılandan daha sık: yaklaşık her 7.300 kişide bir
Mount Sinai'deki Seaver Otizm Araştırma ve Tedavi Merkezi bilim insanlarının Autism Research dergisinde yayımladığı yeni bir araştırma, Phelan-McDermid sendromunun (PMS) yaklaşık her 7.300 kişide bir görüldüğünü — yani önceki tahminlerden belirgin biçimde daha yaygın olduğunu — ortaya koydu. PMS, çoğunlukla 22q13 bölgesindeki SHANK3 geninin kaybı ya da değişimiyle ilişkili nadir bir genetik durumdur; tıbbi, bilişsel ve davranışsal güçlüklere yol açabilir ve hastaların büyük çoğunluğu otizm spektrum bozukluğu ölçütlerini de karşılar. Çalışma, on bağımsız kaynaktan genetik testi yapılmış yaklaşık 180.000 otizmli bireyin verisini inceledi ve binlerce kişinin — büyük ölçüde genetik testin yeterince kullanılmaması nedeniyle — muhtemelen tanı almadığını buldu. Bu sonuç, otizmli çocuklarda genetik değerlendirmenin (tüm ekzom/tüm genom gibi) önemini bir kez daha vurguluyor: altta yatan bir sendromun belirlenmesi izlem ve aile danışmanlığını değiştirebilir. Bulgular, hâlihazırda birden çok PMS klinik çalışmasının sürdüğü kritik bir dönemde geldi.
Read moreAngelman sendromunda GTX-102 (apazunersen) Faz 3 Aspire çalışması sonlanım noktalarına ulaşamadı
Ultragenyx, Angelman sendromu için geliştirilen araştırma amaçlı antisens oligonükleotid (ASO) GTX-102'nin (apazunersen) Faz 3 Aspire çalışması sonuçlarını açıkladı. Çalışma, birincil sonlanım noktasına (Bayley-4 bilişsel ham puanında başlangıca göre değişim) ve ana ikincil sonlanım noktasına (Çok Alanlı Yanıt İndeksi — MDRI'da net yanıt) ulaşamadı; yani ilaç önceden belirlenen etkinlik hedeflerini karşılamadı. Ultragenyx (Emil Kakkis, MD, PhD) ve Angelman dernekleri (FAST ve Angelman Syndrome Foundation) sonucu hayal kırıklığı olarak nitelendirip araştırmaya katılan ailelere teşekkür etti; firma bir topluluk webinarı planladığını ve basın bültenini yayımladığını bildirdi. Klinik bağlam: Angelman sendromunda halen ruhsatlı, hastalığı değiştiren bir tedavi bulunmuyor; bu sonuç, gen susturma/ASO temelli yaklaşımların umut verici olmakla birlikte henüz kanıtlanmadığını ve araştırmaların sürdüğünü hatırlatıyor. Hâlihazırda bir Ultragenyx çalışmasına katılan aileler, soruları için çalışmayı yürüten hekime (PI) veya patientinquiry@ultragenyx.com adresine başvurabilir.
Read moreYeni etki mekanizmalı antiepileptik azetukalner: Faz 3 X-TOLE2 olumlu sonuçlandı
Xenon'un geliştirdiği azetukalner (Kv7 potasyum kanal açıcısı — yeni bir etki mekanizması) fokal başlangıçlı nöbetlerde erişkinlerde yürütülen Faz 3 X-TOLE2 çalışmasında birincil son noktaya ulaştı: 25 mg dozda aylık nöbet sıklığında medyan %53,2 azalma sağlandı (plaseboda %10,4). Nöbetlerinde en az %50 azalma görülen hasta oranı 25 mg grubunda %54,8, 15 mg grubunda %37,6 idi (plaseboda %20,8). İlaç genel olarak iyi tolere edildi (en sık baş dönmesi, baş ağrısı, uyku hali, yorgunluk). Çalışmaya çoğunlukla dirençli epilepsili (ortalama beş önceki ilaç denenmiş) hastalar alındı. Xenon, ABD FDA'ya ruhsat başvurusunu 2026'nın 3. çeyreğinde planlıyor; onaylanırsa azetukalner epilepside ilk Kv7 potasyum kanal açıcı ilaç olacak. Veriler Nisan 2026'daki AAN kongresinde sunulacak. (Erişkin çalışması; araştırma aşamasındadır, henüz ruhsatlı bir tedavi değildir; bilgilendirme amaçlıdır.)
Read moreAngelman için ION582 (REVEAL): Faz 3'te ilk kohortun alımı tamamlandı
Ionis'in Angelman sendromu için geliştirdiği antisens oligonükleotid (ASO) tedavisi ION582'nin Faz 3 REVEAL çalışmasında ilk kohortun (Kohort 1) hasta alımı tamamlandı (Temmuz 2026). Angelman topluluğunun görüşleri doğrultusunda tasarlanan REVEAL çalışması, tedavinin etkinliğini ve güvenliliğini değerlendirmek üzere planlandı. ION582, UBE3A geninin normalde susturulmuş olan babadan gelen kopyasını yeniden etkinleştirmeyi hedefler. (Araştırma aşamasındadır; henüz ruhsatlı bir tedavi değildir.)
Read moreRett gen tedavisi TSHA-102: pivotal çalışmada dozlama tamamlandı
Rett sendromu için araştırma aşamasındaki gen tedavisi TSHA-102'nin REVEAL pivotal çalışmasında dozlama tamamlandı. Faz 1/2 Part A uzun dönem verilerinde katılımcıların tamamı ince motor, kaba motor ve iletişim alanlarında en az bir gelişimsel basamak kazandı veya yeniden kazandı; kazanımlar 12 ay ve üzerinde birikmeye devam etti. Genel olarak iyi tolere edildi; tedaviyle ilişkili ciddi advers olay veya doz-kısıtlayıcı toksisite bildirilmedi. (Araştırma aşamasındadır; henüz ruhsatlı bir tedavi değildir.)
Read moreYeni ilaç denemesi: ION337 (ASCEND)
Ionis'in ION337 ilacı için ASCEND çalışması başladı: Dravet sendromlu 2–12 yaş çocuklarda güvenlilik ve tolerabilite değerlendiriliyor. Açık etiketli çalışma hâlen katılımcı alıyor (NCT07531745).
Read moreGenetik hedefli tedaviler ilerliyor
SCN1A'yı hedefleyen antisens tedavi (zorevunersen) faz 3 EMPEROR çalışmasında; Ekim 2026'da FDA ile ruhsat başvurusunun ana unsurlarında mutabakata varıldı ve biliş-davranış ölçümü resmî sonlanım noktası oldu. Sonuçlar 2027 üçüncü çeyrekte bekleniyor; ilaç henüz hiçbir ülkede onaylı değil.
Read moreASO tedavileri Faz 3'te
UBE3A'nın sessiz babadan gelen kopyasını yeniden açmayı amaçlayan antisens tedaviler (GTX-102, ION582) geç aşama çalışmalarda.
Read moreİlk ilaç + gen tedavisi
Trofinetid Rett için onaylı ilk ilaç; MECP2 gen tedavileri (TSHA-102, NGN-401) ruhsatlandırma çalışmalarında.
Read moreErken tedavi seyri değiştiriyor
Nusinersen, risdiplam ve gen tedavisi (onasemnogene) ile erken başlanan tedavi sonuçları belirgin iyileştiriyor; yenidoğan taraması kritik.
Read moreDizileme tanı oranını artırdı
Tüm ekzom/genom dizileme, açıklanamayan epilepsi ve gelişim geriliğinde tanı oranını belirgin yükseltti; hassas (kişiye özel) tedavinin kapısını açıyor.
Read moreYeni antiepileptik seçenekler
Senobamat, fenfluramin, kannabidiol ve ganaksolon gibi yeni ilaçlar dirençli epilepsi ve Lennox-Gastaut'ta seçenekleri genişletiyor.
Read moreSummaries are based on peer-reviewed publications and official statements; content is in Turkish.
Bu site yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. İçerikler tanı, tedavi veya reçete yerine geçmez; doktorunuzun bakımının yerini almaz.