Uşağınızın Duyğuları

Epilepsiyanın tibbi boyutu qədər emosional boyutu da vacibdir. Bir uşaq üçün tutma keçirmək yalnız fiziki bir hadisə deyil; qorxu, utanc, fərqlilik hissi və nəzarətin itirilməsi kimi güclü duyğular da ehtiva edir. Bu bölmə uşağınızın daxili dünyasını anlamağınıza və ona dəstək olmağınıza kömək edir.

Uşaqlar Nə Hiss Edir?

Epilepsiyalı uşaqlar yaşlarına görə fərqli duyğular yaşaya bilər: tutmaların nə vaxt gələcəyini bilməməyin gətirdiyi narahatlıq, yaşıdlarından fərqli olmağın utancı, tutma zamanı nəzarəti itirmək qorxusu, məhdudiyyətlərə və müalicəyə qarşı qəzəb və ya özünü “xarab” hiss etməyin gətirdiyi kədər. Kiçik uşaqlar bu duyğuları sözlərlə ifadə edə bilməyə bilər; bunun əvəzinə narahatlıq, yuxu problemləri, içə qapanma və ya davranış dəyişiklikləri ilə göstərə bilərlər.

Necə Danışmalı?

• Yaşına uyğun, dürüst bir dil istifadə edin. Epilepsiyanı utanılacaq bir sirr kimi deyil, idarə oluna bilən bir sağlamlıq vəziyyəti kimi izah edin. Sirr kimi saxlamaq uşağa “bu utanılacaq bir şeydir” mesajı verir.
• Duyğularını adlandırmasına kömək edin. “Tutma olacaq deyə qorxursanmı?” kimi suallar uşağın hiss etdiklərini ifadə etməsinə qapı açır.
• Günahkarlıq hissini aradan qaldırın. Uşaq tutmaların onun səhvi olmadığını, heç kimin onu bunun üçün günahlandırmadığını aydın şəkildə bilməlidir.
• Güclü tərəflərinə diqqət yetirin. Uşağın yalnız epilepsiyadan ibarət olmadığını; qabiliyyətlərini, maraqlarını və uğurlarını tez-tez xatırladın. O, “epilepsiyalı uşaq” deyil, epilepsiyası da olan bir uşaqdır.

Tutmanı xatırlamamaq qorxuducu ola bilər

Bir çox uşaq tutmasını xatırlamır və “bir an var idim, sonra hamı ətrafımda toplanmışdı” təcrübəsi qorxuducu ola bilər.

Tutmadan sonra baş verənləri sakit və mühakiməsiz şəkildə, qorxutmadan izah edin. “Beynin qısa bir fasilə verdi, sonra düzəldi, sən təhlükəsiz idin və mən həmişə yanında idim” kimi bir çərçivə etimad verir.

Nə Vaxt Peşəkar Dəstək?

Narahatlıq və depressiya epilepsiyalı uşaq və gənclərdə ümumi cəmiyyətə nisbətən bir qədər daha tez-tez müşahidə oluna bilər. Əgər uşağınızda uzun sürən kədər, içə qapanma, yuxu və iştah dəyişiklikləri, məktəbə getmək istəməmək, həddindən artıq narahatlıq və ya ümidsizlik hiss etsəniz, bir uşaq psixi sağlamlıq mütəxəssisindən dəstək almaqdan çəkinməyin. Bu, zəiflik və ya uğursuzluq deyil; uşağınızın bütöv sağlamlığına göstərdiyiniz qayğının bir hissəsidir.

Yaşa Görə Uşağın Anlayışı

Uşaqlar epilepsiyanı yaşlarına görə fərqli şəkildə başa düşür və bu, onlarla necə danışacağınızı müəyyən edir. Məktəbəqədər uşaqlar əsasən konkret düşünür; onlara epilepsiyanı sadə və konkret bənzətmələrlə (“beynin bəzən qısa bir yuxu fasiləsi verir”) izah etmək kifayətdir. Bu yaşda ən çox ehtiyac duyduqları şey təhlükəsiz olduqlarını və sizin yanlarında olduğunuzu bilməkdir.

Məktəb yaşlı uşaqlar daha çox sual verir və səbəb-nəticə əlaqəsi qurmağa başlayır. Onlara bir az daha ətraflı məlumat verə, suallarını dürüstcə cavablandıra bilərsiniz. Bu yaşda yaşıdlarından fərqli olmaq narahatlığı aydınlaşır; buna görə də epilepsiyanın utanılacaq bir şey olmadığını və bir çox insanda müşahidə olunduğunu vurğulamaq vacibdir. Yeniyetmələr isə mücərrəd düşünə bilər, gələcəyi sorğulayır və müstəqillik istəyir. Onlarla böyük kimi, dürüst və hörmətlə danışmaq; qərarlara ortaq etmək və məxfiliklərinə hörmət göstərmək lazımdır.

Uşağın Özünə İnamını Bəsləmək

Epilepsiyalı bir uşağın ən çox ehtiyac duyduğu şeylərdən biri özünü “qeyri-kafi” və ya “xarab” hiss etməməkdir. Bunu bacarmağın yolu uşağın güclü tərəflərinə, qabiliyyətlərinə və uğurlarına diqqət yetirməkdən keçir. Onu yalnız qorunmalı olan bir “xəstə” kimi deyil, məsuliyyət götürə bilən, bacaran və böyüyən bir fərd kimi görün və ona bunu hiss etdirin. Yaşına uyğun məsuliyyətlər vermək, uğurlarını qeyd etmək və onu yaşıdlarının fəaliyyətlərinə qatmaq özünə inamını bəsləyir. Unutmayın: Uşağınızın özünə baxışı böyük ölçüdə sizin ona baxışınızdan formalaşır.