Балаңыздың неврологиялық денсаулығы мен дамуы үшін сенімді мекен

Effectiveness and Types of Interventions for Autism Spectrum Disorder: A Systematic Review, Meta-Analysis, and Meta-Regression.

41 RKÇ (n=3008) içeren bu meta-analizde ASB müdahaleleri genel olarak orta düzeyde ve anlamlı bir etki göstermiş (etki büyüklüğü ~0.50, başarı oranı ~%62). Alt grup analizlerinde dijital/teknoloji tabanlı müdahaleler en yüksek etkiyi (0.67) gösterirken, bunu nütrisyonel (0.64), davranışsal (0.63) ve farmakolojik (0.63) müdahaleler izlemiş; fiziksel/uğraşı terapileri görece daha düşük etkili bulunmuş (0.52). Müdahale başlangıç yaşı, bağlam ve çıktı alanı etkiyi anlamlı şekilde etkileyen moderatörler olarak belirlenmiş. Ancak belirgin yayın yanlılığı saptanmış; trim-and-fill sonrası düzeltilmiş etki 0.37'ye düşmüş, bu nedenle sonuçlar dikkatli yorumlanmalı ama dijital müdahalelerin göreceli üstünlüğü klinik pratik açısından dikkate değer.

X-chromosomal genetic variants and haplotype analysis in male cerebral palsy patients: insights into genetic susceptibility and sex-specific risk.

Çinli erkek serebral palsi hastalarında (n=1076) yapılan X-kromozom çapında ilişkilendirme çalışmasında, UTP14A genindeki intronik rs2281277 varyantı SP ile anlamlı ilişkili bulunmuş (OR=0.644). Bu SNV'yi içeren altı varyanttan oluşan bir risk haplotipi (CGTATC), SP riskinde %53.1 artışla ilişkilendirilmiş (OR=1.531). Bulgular, erkeklerde SP'ye yatkınlığın X'e bağlı genetik mekanizmalarla ilişkili olabileceğini düşündürüyor; ancak bağımsız kohortlarda replikasyon ve fonksiyonel doğrulama gerektiriyor, henüz klinik pratiğe doğrudan yansımıyor.

Progress report on new epilepsy treatments: A summary of the Eighteenth Eilat Conference on New Antiepileptic Drugs and Devices (EILAT XVIII). II. Treatments in more advanced clinical development.

Bu derleme, Dravet sendromu için geliştirilmekte olan iki yeni tedavi yaklaşımını özetliyor: ETX-101 (SCN1A-pozitif Dravet sendromu için gen tedavisi) ve zorevunersen (endojen Nav1.1 protein ekspresyonunu geri kazandırmayı hedefleyen antisense oligonükleotid). Her ikisi de hastalığın altında yatan SCN1A/Nav1.1 eksikliğini doğrudan hedefleyen, mevcut semptomatik tedavilerden farklı mekanizma taşıyan ilaçlar olup henüz klinik geliştirme sürecinde. Hekimin, ileride Dravet hastaları için hastalık-modifiye edici tedavi seçeneklerinin gündeme gelebileceğinden haberdar olması önemli, ancak henüz onay veya faz sonuç verisi bu makalede sunulmamıştır.

Monogenic epilepsies exhibit distinct sleep endophenotypes.

SCN1A (Dravet sendromu dahil) ilişkili epilepsilerde insomni, parasomni ve uyku ile ilişkili hareket bozuklukları sık görülüyor ancak formal uyku bozukluğu tanısı hastaların sadece %25'inde konulmuşken %58'i uyku sorunu bildiriyor - yani belirgin bir tanı eksikliği var. Kalıcı nöbetler; uyku bozukluğu tanısı, bozulmuş uyku mimarisi, gece nöbetleri, hipersomnolans ve insomni ile anlamlı ilişkili bulunmuş (OR'lar 1.8-4.5 arası). Bu bulgular, Dravet ve diğer monogenik epilepsi hastalarında rutin takipte uyku sorununun aktif olarak sorgulanması ve tedavi edilmesinin nöbet kontrolü ve gelişimsel sonuçları iyileştirebileceğini öneriyor.

Clozapine for Severe Treatment-Resistant Disruptive Behaviors in Youth with Autism Spectrum Disorder: A Prospective Real-World Interventional Study.

10-17 yaş arası, en az 2 antipsikotik denemesine rağmen tedaviye dirençli ciddi disruptif davranışları olan 31 otizmli gençte klozapin 12 hafta uygulanmış. ABC-İrritabilite skorunda belirgin azalma (32.0'dan 7.4'e), %83.9 yanıt ve %38.7 remisyon oranı bildirilmiş; günlük yaşam becerileri ve bakıcı yaşam kalitesinde de iyileşme görülmüş. Ancak kilo alımı, trigliserit yüksekliği gibi metabolik yan etkiler ve 4 nöbet ile 1 pnömoni gibi ciddi advers olaylar rapor edilmiş; bu nedenle klozapin son basamak seçenek olarak, sıkı izlemle değerlendirilmeli. Kontrollü çalışmalarla doğrulama gerektiği vurgulanıyor.

Disentangling Oscillatory and Aperiodic Neural Activity in Autism: A Spectral Parameterization Analysis of Neurofeedback Intervention.

40 çocukla yapılan RKÇ'de alfa-bant nörofeedback (NFB) eğitimi, kontrol grubuna göre sosyal biliş ve ilişki kurma becerilerinde bakıcı bildirimli anlamlı iyileşme sağlamış. EEG'de spektral parametrizasyon analiziyle, NFB grubunda aperiyodik eğimde dikleşme (nöral gürültünün azalması, inhibitör modülasyonun olası optimizasyonu) ve periyodik alfa gücünde artış ile alfa merkez frekansında hızlanma gözlenmiş; bu fizyolojik değişimler frontal ve oksipital bölgelerde davranışsal iyileşmeyle korelasyon göstermiş. Bulgular, NFB gibi nöromodülatör girişimlerin etkinliğini değerlendirmede aperiyodik/periyodik EEG bileşenlerinin ayrıştırılmasının yararlı bir biyobelirteç yaklaşımı olabileceğini destekliyor.

Transcranial direct current stimulation reshapes the high-speed dynamic Organization of the autistic brain: An EEG microstate and brain network analysis.

52 ASB'li çocukta yapılan RKÇ'de, sol DLPFC'ye yönlendirilen 5 haftalık tDCS uygulaması, kontrol grubuna göre ABC ve SRS skorlarında iyileşme ile birlikte EEG mikrostate paternlerinde (mikrostate A/B artışı, C/D süresinde azalma) ve ağ verimliliğinde değişiklik gösterdi. Mikrostate A oluşum sıklığındaki artış, klinik skorlardaki (ABC, SRS) düzelmeyle özgül olarak ilişkiliydi; bu bulgu tDCS tedavi etkinliğini izlemek için elektrofizyolojik bir biyobelirteç adayı olabilir. Tedaviye yanıtı objektif olarak takip etmek isteyen klinisyenler için ilgi çekici bir bulgu, ancak tekrarlayan çalışmalarla doğrulanması gerekir.

Epidural analgesia in labour and neonatal and childhood outcomes: national population based cohort study.

İskoçya'da ~495.695 gebeyi kapsayan ulusal kohort çalışmasında, doğum sırasında epidural analjezi uygulanmasının neonatal nörolojik morbidite (HİE, nöbet, İVK, PVL vb.), diğer neonatal morbidite, sepsis, düşük Apgar skoru, neonatal mortalite veya çocukluk çağı serebral palsi riskiyle ilişkili olmadığı gösterilmiştir (SP için düzeltilmiş RR 0.80, %95 GA 0.60-1.06). Bulgular yüksek riskli gebelikler, preterm doğumlar ve farklı doğum şekillerinde tutarlı bulunmuştur. Bu sonuçlar, epidural analjezinin serebral palsi etiyolojisinde suçlanmaması gerektiğini ve güvenli bir intrapartum bakım seçeneği olarak yaygınlaştırılabileceğini destekliyor.

Neurological outcomes in extremely preterm infants with periventricular hemorrhagic infarction: clinical and cranial ultrasound findings.

≤28 hafta doğan ve periventriküler hemorajik infarkt (PVHI) gelişen bebeklerde, serebral palsi gelişimini en iyi öngören faktörün PVHI'nin kendisi değil, eşlik eden posthemorajik ventrikülomegali olduğu bulunmuş. Tam terminal ven tutulumu bağımsız olarak mortaliteyi öngörmüş (OR 18.9). Antenatal kortikosteroid eksikliği ve doğumda ileri resüsitasyon PVHI gelişimiyle ilişkili bulunmuş; 15 mm'den büyük infarktlar ve eşlik eden grade III GMH-IVH kötü nörogelişimsel sonuçla ilişkiliymiş. Bu bulgular ekstrem pretermlerde SP riskini değerlendirirken kraniyal ultrason bulgularının (özellikle ventrikülomegali ve terminal ven tutulumu) prognostik değerini vurguluyor.

Ketogenic diet therapies for the treatment of drug-resistant epilepsy in children and adults: A systematic review.

17 RCT'yi (11'i çocuk, 6'sı adölesan/erişkin) inceleyen bu sistematik derlemeye göre çocuklarda ketojenik diyet tedavileri ile %37 oranında nöbet sıklığında ≥%50 azalma sağlanabiliyor (orta kesinlik); ayrıca her 100 çocuktan yaklaşık 6'sında ≥%90 azalma görülebiliyor (düşük kesinlik). Adölesan ve erişkinlerde ise standart tedaviye kıyasla her 100 kişiden 16'sı daha fazla ≥%50 nöbet azalması elde edebiliyor (orta kesinlik), ancak ≥%90 azalma etkisi belirsiz. Yan etkiler açısından çocuklarda anlamlı fark saptanmazken, erişkinlerde kanıt çok düşük kesinlikte; tedaviye uyum her iki grupta da diyet ile biraz daha düşük olabiliyor ve yaşam kalitesi/kognitif-davranışsal sonuçlara dair veriler yetersiz ve heterojen.

Switching from oxcarbazepine to eslicarbazepine in patients with focal epilepsy: A systematic review and single-arm meta-analysis.

OXC'ye bağlı tolerabilite sorunları (özellikle sedasyon, nörovestibüler yan etkiler) olan fokal epilepsi hastalarında ESL'ye geçiş, 7 çalışma ve 312 hastayı içeren bu meta-analizde pragmatik bir strateji olarak öne çıkıyor: tedavi devamlılığı %74, OXC ilişkili yan etkilerin düzelmesi %53.1, somnolans düzelmesi %28.2 olarak bulunmuş. Nöbet yanıtı (≥%50 azalma) %22.1, nöbetsizlik %14.2, tedavi bırakma oranı %15 olarak raporlanmış. Kanıtın gözlemsel niteliği, yüksek heterojenite ve geniş güven aralıkları nedeniyle sonuçlar dikkatli yorumlanmalı, ancak klinik pratikte tolerabilite sorunu olan hastalarda geçiş stratejisini destekleyen ilk toplu veri niteliğinde.

Efficacy and Safety of Perampanel in Patients With Brain Tumor-Related Epilepsy: A Systematic Review and Meta-Analysis.

Beyin tümörüne bağlı epilepsisi olan 382 hastayı içeren 8 gözlemsel çalışmanın meta-analizinde, perampanel ile hastaların %42'sinde nöbet serbestliği, %46'sında nöbet sıklığında ≥%50 azalma sağlanmış. Onkolojik progresyon oranı (%39) perampanel kullanımından bağımsız bulunmuş, yani ilacın tümör davranışı üzerine olumsuz bir etkisi saptanmamış. Yan etkiler hastaların %26'sında görülmüş ve çoğunlukla hafif-orta şiddette, bilinen güvenlik profiliyle uyumlu. Bulgular, AMPA reseptör antagonisti perampanelin BTRE'de semptomatik nöbet yönetiminde (adjuvan tedavi ve palyatif bakım dahil) değerli bir seçenek olabileceğini destekliyor, ancak randomize kontrollü çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.

Prognostic factors in vagus nerve stimulation for drug-resistant epilepsy. Results from a systematic review and meta-analysis of the literature.

Dirençli epilepside VNS uygulanan hastalarda yapılan bir sistematik derleme/meta-analize göre; fokal başlangıçlı nöbetler (RR 1.31), belirli cinsiyet (RR 1.14) ve daha erken nöbet başlangıç yaşı (SMD 0.22) VNS'ye daha iyi yanıtla ilişkili bulunmuş. Genetik etiyoloji, epilepsi süresi ve VNS implantasyon yaşı ile anlamlı ilişki saptanmamış. Bulgular, seçilmiş hastalarda VNS'nin daha erken düşünülmesini ve hasta stratifikasyonunda bu faktörlerin dikkate alınmasını destekliyor; ancak yazarlar bu biyobelirteçlerin klinik kullanımı için daha fazla araştırma gerektiğini vurguluyor.

Temporal patterns of neurostimulation efficacy in drug-resistant epilepsy: A systematic review and meta-analysis.

94 kohort ve 4 nöromodülasyon yöntemini (açık-döngü VNS, kapalı-döngü VNS, DBS, RNS) kapsayan bu meta-analizde, ≥%50 nöbet azalması gösteren yanıt oranları zamanla belirgin şekilde artıyor: 3. ayda %38.7, 6. ayda %48.2, 12-18. ayda %59.3, ≥21. ayda %61.8'e ulaşıyor. Cihazlar arası sayısal farklar olsa da, zaman-cihaz etkileşimi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamış; yani tüm modaliteler benzer şekilde 1-2 yıl içinde giderek artan etkinlik gösteriyor. Klinik açıdan önemli mesaj: nöromodülasyon tedavisine erken dönemde yanıt yetersiz görünse bile, hastalara etkinin 1-2 yıla kadar kademeli olarak arttığının anlatılması ve erken dönemde tedavinin sonlandırılmaması gerektiği vurgulanmalı.

Gene burden meta-analysis of 748 879 individuals identifies LGI1-ADAM23 protein complex association with epilepsy.

750.000'den fazla bireyi kapsayan biobank verilerinin (UK Biobank, All of Us, MGB) meta-analizinde nadir kodlayıcı varyant yükü testiyle LGI1 geninin epilepsiyle ilişkisi doğrulanmıştır. Çalışma, LGI1 ile doğrudan protein etkileşimi olan ADAM23 geni için de epilepsiyle ilk istatistiksel kanıtı sunmaktadır (önceki hayvan çalışmaları ve tek bir insan vaka bildirimiyle desteklenen). Ayrıca GABRG2, ATP1A3, HTRA2, KRIT1, STAG1 gibi genlerin epilepsi veya komorbid nöbetli nörolojik hastalıklarla ilişkisi teyit edilmiş; LGI1/ADAM23'ün büyük oranda epilepsiye özgü, KRIT1/TSC1/TSC2 gibi genlerin ise daha sistemik etkilere sahip olduğu gösterilmiştir. Bu bulgular, genetik tanı panellerinde ADAM23'ün aday gen olarak değerlendirilmesi için gelecekte kanıt oluşturabilir.

Efficacy of Levetiracetam in Patients With Pediatric Epilepsy: A Systematic Review and Meta-Analysis.

25 RCT'yi (4070 hasta) içeren bu meta-analize göre levetirasetam (LEV), plasebo/eklenti kontrollü çalışmalarda nöbetsizlik (RD %11) ve yanıt oranını (RD %24,3) anlamlı şekilde artırıyor. Ancak aktif ASM'lerle karşılaştırıldığı monoterapi çalışmalarında LEV genel olarak üstünlük göstermiyor; hatta düşük yanlılık riskli (kaliteli) çalışmalarda aktif karşılaştırıcılara göre dezavantajlı bulunmuş. Yani LEV plaseboya göre etkili ancak yerleşik ASM'lere kıyasla monoterapide üstün olmayabilir, bu seçim yaparken göz önünde bulundurulmalı. Çalışmaların önemli bir kısmı (14/25) yüksek yanlılık riski taşıyor, bu nedenle sonuçlar dikkatli yorumlanmalı.

Cannabidiol Use in Developmental and Epileptic Encephalopathies: A Syndrome- and Age-Stratified Systematic Review and Meta-analysis.

Farmasötik-grade kannabidiol (CBD), Dravet ve Lennox-Gastaut sendromu dışındaki geniş DEE spektrumunda da hastaların yaklaşık yarısında (%49.9) ≥%50 nöbet azalması sağlıyor; ≥%75 yanıt %26.7, nöbetsizlik ise %5.7 oranında görülüyor. Yaş, sendrom tipi, doz, klobazam eş-tedavisi ve takip süresine göre etkinlikte tutarlı/güvenilir bir farklılaşma saptanmadı — yani belirli bir alt grup için üstün etkinlik iddia edilemiyor. Güvenlik profili bilinenle uyumlu (uyku hali, iştah azalması, ishal, yorgunluk, davranışsal değişiklikler; transaminaz yükselmesi özellikle valproat ile birlikte kullanımda). Klinik mesaj: CBD, DEE spektrumunda sendromdan bağımsız olarak makul bir seçenek olabilir ancak hasta seçimini yönlendirecek güvenilir bir alt grup belirteci henüz yok.

Late-onset epileptic spasms: presentation, aetiology and outcome.

12 aydan sonra başlayan epileptik spazmlar (geç başlangıçlı, LOES) sıklıkla miyoklonik epilepsi veya epileptik olmayan bir durumla karıştırılıyor; hastaların sadece %24'üne başvuruda doğru tanı konmuş. Etiyoloji vakaların %95'inde saptanmış: en sık yapısal-malformatif nedenler (fokal kortikal displazi vb, %63), ardından yapısal-edinsel (%13), genetik (%13) ve onkolojik (%6) nedenler bulunmuş. Prednizolon genetik etiyolojili olgularda, vigabatrin ise yapısal-malformatif olgularda daha etkili olmuş; klobazam dışındaki diğer antiepileptikler, VNS ve ketojenik diyet etkisiz kalmış. Cerrahi uygulanan hastaların %86'sında spazmlar durmuş; tek taraflı yapısal-malformatif nedenli hastalarda en iyi sonuçlar cerrahi ile elde edilmiş — bu da geç başlangıçlı spazmlarda erken tanı ve cerrahi değerlendirmenin önemini vurguluyor.

Primary concomitant horizontal strabismus as a clinical biomarker of severity in West Syndrome.

118 West sendromlu hastanın değerlendirildiği bu çalışmada, hastaların %67.8'inde primer konkomitan horizontal şaşılık (çoğunlukla ekzotropya) saptanmış. Şaşılığı olan hastalarda spazm başlangıç yaşı daha erken ve spazm kontrolü için gereken ilaç sayısı daha fazla bulunmuş. Ayrıca şaşılığı olanların yarısında epikantal kıvrım gibi palpebral fissür anomalileri eşlik ediyor. Yazarlar bu göz bulgularının, EEG ve görüntüleme sonuçları beklenirken erken dönemde hastalık şiddetini öngörmede kullanılabilecek klinik biyobelirteçler olduğunu öneriyor.

Early Vigabatrin Treatment Before Seizure Onset Decreased Interictal Epileptiform Discharges Over the Duration of the PREVeNT Study.

PREVeNT çalışmasının bu alt analizinde, tüberoskleroz kompleksli infantlarda spazm başlamadan önce başlanan erken vigabatrin tedavisi, ilk 3 yıl boyunca EEG'lerde interiktal epileptiform deşarj (IED) oranını plaseboya göre yaklaşık %20 azaltmış. Bu azalma özellikle infantil spazm gelişmeyen vigabatrin grubu hastalarında belirgin olmuş (IED oranı %27.7 vs plasebo %41.7). Buna karşın her iki grupta da spazm gelişen hastalarda IED oranı yüksek kalmış (yarıdan fazla EEG'de IED saptanmış), yani spazm gelişimi EEG bulgularını asıl belirleyen faktör olarak öne çıkıyor. Bulgular, TSC'li bebeklerde spazm öncesi erken vigabatrin tedavisinin elektrofizyolojik yükü azaltabileceğini destekliyor.

Real-world effectiveness of highly purified cannabidiol in epilepsy associated with 15q11.2-q13.1 duplication and deletion syndromes: A multicenter study.

15q11.2-q13.1 duplikasyon/delesyon sendromlarında (10'u Angelman sendromu) yüksek saflıkta CBD kullanımını değerlendiren çok merkezli retrospektif çalışmada, ortalama nöbet azalması %55.7 olarak bulundu; hastaların %63.6'sında ≥%50, %18.2'sinde tam nöbet kontrolü sağlandı. Angelman hastalarında özellikle miyoklonik nöbetlerde belirgin azalma gözlendi. CBD genel olarak iyi tolere edildi, yan etki nedeniyle tek başına kesilme olmadı; ayrıca uyku, davranış ve dikkatte iyileşme bildirildi.

Emerging disease-modifying therapies for Angelman syndrome: A comprehensive review for pediatric neurologists.

Angelman sendromunda artık sadece semptomatik tedavi değil, UBE3A antisens transkriptini hedefleyen antisens oligonükleotid (ASO) tedavileri (ION582, GTX-102/apazunersen, rugonersen) gündemde; bu üç aday Faz 1/2 çalışmalarda kavram kanıtı etkinlik gösterdi ve ikisi pivotal Faz 3 çalışmalara geçti. Ayrıca gen replasman tedavisi (MVX-220) tek uygulamalık tedavi potansiyeli taşıyor ancak güvenlik, immün yanıt ve kalıcılık açısından zorluklar mevcut. CRISPR tabanlı gen düzenleme, yapay transkripsiyon faktörleri ve kan-beyin bariyerini geçen yeni ilaç taşıma sistemleri gibi yaklaşımlar henüz preklinik aşamada. Hekimlerin klinik takip ve aile bilgilendirmesi açısından bu gelişen tedavi manzarasından haberdar olması önemli; sonuç ölçüm zorlukları, genotip stratifikasyonu ve uzun dönem güvenlik takibi kritik konular olarak vurgulanıyor.

Heat shock factor 1 signaling: A novel pathway implicated in Rett syndrome pathophysiology.

Rett sendromlu hastaların (hem MECP2 mutasyonlu hem de mutasyon-negatif atipik olgular) beyin doku örneklerinde ısı şoku faktörü 1 (HSF1) sinyal yolunda artış saptanmış; bu artış özellikle şiddetli MECP2 mutasyonu olan hastalarda belirgin. Fare modellerinde HSF1 aktivasyonunun (hipertermi veya farmakolojik indüksiyon ile) nöbet benzeri fenotip ve ölümü artırdığı, buna karşın HSF1 inhibisyonunun motor öğrenme ve genel sağlık açısından fenotipi iyileştirdiği gösterilmiş. Bulgular HSF1 yolağının Rett sendromunda hastalığı şiddetlendiren bir mekanizma olduğunu ve inhibisyonunun potansiyel bir tedavi hedefi olabileceğini düşündürmektedir; ancak bu henüz preklinik aşamada bir bulgudur.

Recent advances in epigenetic therapeutics for Rett syndrome: from mechanisms to clinical trials.

Bu derleme, Rett sendromunun artık statik değil potansiyel olarak geri döndürülebilir bir hastalık olarak görüldüğünü vurguluyor. MeCP2'nin kromatin mimarisindeki rolü (sıvı-sıvı faz ayrışması dahil) ve yeni tedavi stratejileri (otoregülasyonlu gen replasmanı, CRISPR-off/on ile epigenetik düzenleme, X-kromozom reaktivasyonu) tartışılıyor. Mutasyon tipine göre stratifiye tedavi yaklaşımı (genotipe dayalı terapi) öneriliyor ve devam eden klinik çalışmalardaki verilerle birlikte, ilaç dağıtım verimliliği, immünojenisite ve objektif biyobelirteç eksikliği gibi güncel zorluklar özetleniyor. Şu an rutin pratiği değiştirmiyor ancak yakın gelecekteki tedavi seçeneklerini takip etmek için önemli bir kaynak.

Baseline omega-3 nutritional status and supplementation response in pediatric attention-deficit/hyperactivity disorder: a systematic review and biomarker-stratified meta-analysis.

Pediatrik DEHB'de omega-3 desteğinin genel etkisi küçük ve sınırda anlamlı (SMD=0.21). Ancak başlangıçta düşük omega-3 (EPA/DHA) düzeyi olan çocuklarda etki belirgin daha büyük (SMD=0.52), normal/yüksek başlangıç düzeyi olanlarda ise anlamlı fayda görülmemiş (SMD=0.03). Bu, omega-3 desteğinin yalnızca başlangıçta eksikliği olan hastalarda faydalı olabileceğini düşündürüyor; ancak yazarlar bu bulguyu sadece 7 RCT'ye dayandığı ve eşik tanımlarının çalışmalar arası farklılık gösterdiği için hipotez üretici kabul ediyor, henüz biyobelirteç-yönlendirmeli tedavi önerisi yapılamıyor.

Intervention effects of long-term exercise on executive function in children and adolescents with attention-deficit hyperactivity disorder: a three-level meta-analysis of randomised controlled trials.

15 RCT'nin dahil edildiği üç düzeyli meta-analize göre, uzun süreli egzersiz DEHB'li çocuk ve ergenlerde yürütücü işlevleri iyileştirebilir (Hedges' g = -0.52; %95 GA -0.87 ile -0.18; p=0.003), ancak kanıt kesinliği düşük olarak değerlendirilmiştir. Müdahale süresi ve yaş, egzersizin yürütücü işlev üzerindeki etkisini etkileyen moderatör faktörler olarak bulunmuştur, fakat alt grup analizlerindeki az sayıda etki büyüklüğü nedeniyle bu bulgular temkinli yorumlanmalıdır. Bu bulgu, egzersizin DEHB tedavisinde farmakolojik olmayan destekleyici bir yaklaşım olarak düşünülebileceğine dair ek kanıt sağlamaktadır.

Mapping the association between cognitive disengagement syndrome and internalizing disorders: A systematic scoping review with meta-analysis and meta-regression.

CDS (eski adıyla Sluggish Cognitive Tempo), DEHB dikkatsizliğinden yapısal olarak ayrı ama transdiagnostik bir yapı olarak, depresyon (r=0.56) ve anksiyete (r=0.46) ile orta-güçlü düzeyde ilişkili bulunmuş; bu ilişki DEHB inattention kontrol edildikten sonra da anlamlılığını korumuş. Çocuk, ergen ve yetişkinlerde tutarlı olan bu bulgu, CDS'nin özellikle depresyon için gelişimsel bir risk faktörü olabileceğini düşündürüyor. Klinisyenler DEHB'li hastalarda CDS belirtilerini değerlendirirken eşlik eden internalizan semptomlara (özellikle depresif belirtilere) dikkat etmeli; ancak semptom örtüşmesini kontrol eden çalışmaların azlığı nedeniyle klinik yorum sınırlı kalmaktadır.

Combined family-based association and linkage analyses in families affected by attention-deficit hyperactivity disorder.

Bu çalışma, DEHB'li aileleri kapsayan büyük iki kohortta (toplam ~2170 birey) genom-çapında ilişki ve bağlantı analizlerini birleştirerek yeni aday genetik bölgeler tanımlamış: TFRC yakını, GSDME ve TRIM31 içi varyantlar genom-çapında anlamlı bulunmuş. Ayrıca 19p13.2-13.11 bölgesinde anlamlı bağlantı sinyali saptanmış ve önceki çalışmalarla örtüşen bağlantı bölgeleri doğrulanmış. DEHB ile ilişkili genlerin, beynin toplam yüzey alanı ve varsayılan mod-görev pozitif ağları arasındaki fonksiyonel bağlantı ile örtüştüğü gösterilmiş; bu bulgular DEHB'nin genetik-nöral temelini aydınlatmaya katkı sağlıyor ancak henüz doğrudan klinik uygulamaya yansımıyor.

A Telerehabilitation-Based Fine Motor Training Program for Children With Inattentive Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: Randomized Controlled Trial.

Dikkatsizlik tipi DEHB'li 6-10 yaş çocuklarda (n=66) 12 haftalık, haftada 3 kez 60 dakikalık canlı online (teletıp) ince motor eğitim programı, bekleme listesi kontrol grubuna kıyasla ebeveyn bildirimli dikkatsizlik semptomlarında, inhibisyon kontrolü/bellek/bilişsel esneklik gibi yürütücü işlevlerde ve el becerisi/el-göz koordinasyonunda anlamlı iyileşme sağlamış; etkiler 12. ve 24. haftada sürmüş. Bulgular, ilaç dışı ek bir tedavi seçeneği olarak teletıp temelli motor eğitiminin faydalı olabileceğini düşündürüyor, ancak bekleme listesi kontrol tasarımı ve ebeveyn bildirimine dayalı ölçümler nedeniyle sonuçlar temkinli yorumlanmalı.

A systematic review of the prevalence of ADHD and autism among those experiencing gambling harm.

14 çalışmayı içeren bir sistematik derleme ve meta-analiz, kumar zararı yaşayan bireylerde DEHB prevalansını %24 olarak bulmuş; bu oran genel popülasyondaki %2,58'lik prevalansa göre belirgin yüksek. Sonuçlarda yüksek heterojenite olduğu için tahminlerin abartılı olabileceği belirtiliyor. Klinik açıdan, DEHB'li ergen ve erişkin hastalarda kumar davranışı ve olası zararları açısından tarama/farkındalığın artırılması önerilebilir.

Essential Trace Elements Zinc, Iron, Copper and Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children and Adolescents: A Systematic Review and Meta-Analysis of Case-Control Studies.

46 vaka-kontrol çalışmasının (5515 DEHB, 8166 kontrol) meta-analizinde, DEHB'li çocuklarda serum çinko, demir ve ferritin düzeyleri kontrollere göre anlamlı düşük bulunmuş; bakır düzeylerinde anlamlı fark saptanmamış. Bu fark özellikle 12 yaş altı çocuklarda ve gelişmekte olan ülkelerde daha belirgin. Bulgular, çinko ve demir eksikliğinin DEHB patogenezinde rol oynayabileceğini düşündürüyor; ancak çalışmalar arası yüksek heterojenlik nedeniyle klinik biyomarker olarak kullanım için daha fazla kanıt gerekiyor.

Yeni etki mekanizmalı antiepileptik azetukalner: Faz 3 X-TOLE2 olumlu sonuçlandı

Xenon'un geliştirdiği azetukalner (Kv7 potasyum kanal açıcısı — yeni bir etki mekanizması) fokal başlangıçlı nöbetlerde erişkinlerde yürütülen Faz 3 X-TOLE2 çalışmasında birincil son noktaya ulaştı: 25 mg dozda aylık nöbet sıklığında medyan %53,2 azalma sağlandı (plaseboda %10,4). Nöbetlerinde en az %50 azalma görülen hasta oranı 25 mg grubunda %54,8, 15 mg grubunda %37,6 idi (plaseboda %20,8). İlaç genel olarak iyi tolere edildi (en sık baş dönmesi, baş ağrısı, uyku hali, yorgunluk). Çalışmaya çoğunlukla dirençli epilepsili (ortalama beş önceki ilaç denenmiş) hastalar alındı. Xenon, ABD FDA'ya ruhsat başvurusunu 2026'nın 3. çeyreğinde planlıyor; onaylanırsa azetukalner epilepside ilk Kv7 potasyum kanal açıcı ilaç olacak. Veriler Nisan 2026'daki AAN kongresinde sunulacak. (Erişkin çalışması; araştırma aşamasındadır, henüz ruhsatlı bir tedavi değildir; bilgilendirme amaçlıdır.)

Angelman için ION582 (REVEAL): Faz 3'te ilk kohortun alımı tamamlandı

Ionis'in Angelman sendromu için geliştirdiği antisens oligonükleotid (ASO) tedavisi ION582'nin Faz 3 REVEAL çalışmasında ilk kohortun (Kohort 1) hasta alımı tamamlandı (Temmuz 2026). Angelman topluluğunun görüşleri doğrultusunda tasarlanan REVEAL çalışması, tedavinin etkinliğini ve güvenliliğini değerlendirmek üzere planlandı. ION582, UBE3A geninin normalde susturulmuş olan babadan gelen kopyasını yeniden etkinleştirmeyi hedefler. (Araştırma aşamasındadır; henüz ruhsatlı bir tedavi değildir.)

Rett gen tedavisi TSHA-102: pivotal çalışmada dozlama tamamlandı

Rett sendromu için araştırma aşamasındaki gen tedavisi TSHA-102'nin REVEAL pivotal çalışmasında dozlama tamamlandı. Faz 1/2 Part A uzun dönem verilerinde katılımcıların tamamı ince motor, kaba motor ve iletişim alanlarında en az bir gelişimsel basamak kazandı veya yeniden kazandı; kazanımlar 12 ay ve üzerinde birikmeye devam etti. Genel olarak iyi tolere edildi; tedaviyle ilişkili ciddi advers olay veya doz-kısıtlayıcı toksisite bildirilmedi. (Araştırma aşamasındadır; henüz ruhsatlı bir tedavi değildir.)

Yeni ilaç denemesi: ION337 (ASCEND)

Ionis'in ION337 ilacı için ASCEND çalışması başladı: Dravet sendromlu 2–12 yaş çocuklarda güvenlilik ve tolerabilite değerlendiriliyor. Açık etiketli çalışma hâlen katılımcı alıyor (NCT07531745).

Genetik hedefli tedaviler ilerliyor

SCN1A'yı hedefleyen antisens tedavi (zorevunersen) Faz 3 çalışmada; erken verilerde nöbet azalması ve gelişimsel kazanım bildirildi.

ASO tedavileri Faz 3'te

UBE3A'nın sessiz babadan gelen kopyasını yeniden açmayı amaçlayan antisens tedaviler (GTX-102, ION582) geç aşama çalışmalarda.

İlk ilaç + gen tedavisi

Trofinetid Rett için onaylı ilk ilaç; MECP2 gen tedavileri (TSHA-102, NGN-401) ruhsatlandırma çalışmalarında.

Erken tedavi seyri değiştiriyor

Nusinersen, risdiplam ve gen tedavisi (onasemnogene) ile erken başlanan tedavi sonuçları belirgin iyileştiriyor; yenidoğan taraması kritik.

Dizileme tanı oranını artırdı

Tüm ekzom/genom dizileme, açıklanamayan epilepsi ve gelişim geriliğinde tanı oranını belirgin yükseltti; hassas (kişiye özel) tedavinin kapısını açıyor.

Yeni antiepileptik seçenekler

Senobamat, fenfluramin, kannabidiol ve ganaksolon gibi yeni ilaçlar dirençli epilepsi ve Lennox-Gastaut'ta seçenekleri genişletiyor.

Effectiveness and Types of Interventions for Autism Spectrum Disorder: A Systematic Review, Meta-Analysis, and Meta-Regression.

41 RKÇ (n=3008) içeren bu meta-analizde ASB müdahaleleri genel olarak orta düzeyde ve anlamlı bir etki göstermiş (etki büyüklüğü ~0.50, başarı oranı ~%62). Alt grup analizlerinde dijital/teknoloji tabanlı müdahaleler en yüksek etkiyi (0.67) gösterirken, bunu nütrisyonel (0.64), davranışsal (0.63) ve farmakolojik (0.63) müdahaleler izlemiş; fiziksel/uğraşı terapileri görece daha düşük etkili bulunmuş (0.52). Müdahale başlangıç yaşı, bağlam ve çıktı alanı etkiyi anlamlı şekilde etkileyen moderatörler olarak belirlenmiş. Ancak belirgin yayın yanlılığı saptanmış; trim-and-fill sonrası düzeltilmiş etki 0.37'ye düşmüş, bu nedenle sonuçlar dikkatli yorumlanmalı ama dijital müdahalelerin göreceli üstünlüğü klinik pratik açısından dikkate değer.

X-chromosomal genetic variants and haplotype analysis in male cerebral palsy patients: insights into genetic susceptibility and sex-specific risk.

Çinli erkek serebral palsi hastalarında (n=1076) yapılan X-kromozom çapında ilişkilendirme çalışmasında, UTP14A genindeki intronik rs2281277 varyantı SP ile anlamlı ilişkili bulunmuş (OR=0.644). Bu SNV'yi içeren altı varyanttan oluşan bir risk haplotipi (CGTATC), SP riskinde %53.1 artışla ilişkilendirilmiş (OR=1.531). Bulgular, erkeklerde SP'ye yatkınlığın X'e bağlı genetik mekanizmalarla ilişkili olabileceğini düşündürüyor; ancak bağımsız kohortlarda replikasyon ve fonksiyonel doğrulama gerektiriyor, henüz klinik pratiğe doğrudan yansımıyor.

Progress report on new epilepsy treatments: A summary of the Eighteenth Eilat Conference on New Antiepileptic Drugs and Devices (EILAT XVIII). II. Treatments in more advanced clinical development.

Bu derleme, Dravet sendromu için geliştirilmekte olan iki yeni tedavi yaklaşımını özetliyor: ETX-101 (SCN1A-pozitif Dravet sendromu için gen tedavisi) ve zorevunersen (endojen Nav1.1 protein ekspresyonunu geri kazandırmayı hedefleyen antisense oligonükleotid). Her ikisi de hastalığın altında yatan SCN1A/Nav1.1 eksikliğini doğrudan hedefleyen, mevcut semptomatik tedavilerden farklı mekanizma taşıyan ilaçlar olup henüz klinik geliştirme sürecinde. Hekimin, ileride Dravet hastaları için hastalık-modifiye edici tedavi seçeneklerinin gündeme gelebileceğinden haberdar olması önemli, ancak henüz onay veya faz sonuç verisi bu makalede sunulmamıştır.

Monogenic epilepsies exhibit distinct sleep endophenotypes.

SCN1A (Dravet sendromu dahil) ilişkili epilepsilerde insomni, parasomni ve uyku ile ilişkili hareket bozuklukları sık görülüyor ancak formal uyku bozukluğu tanısı hastaların sadece %25'inde konulmuşken %58'i uyku sorunu bildiriyor - yani belirgin bir tanı eksikliği var. Kalıcı nöbetler; uyku bozukluğu tanısı, bozulmuş uyku mimarisi, gece nöbetleri, hipersomnolans ve insomni ile anlamlı ilişkili bulunmuş (OR'lar 1.8-4.5 arası). Bu bulgular, Dravet ve diğer monogenik epilepsi hastalarında rutin takipte uyku sorununun aktif olarak sorgulanması ve tedavi edilmesinin nöbet kontrolü ve gelişimsel sonuçları iyileştirebileceğini öneriyor.

Clozapine for Severe Treatment-Resistant Disruptive Behaviors in Youth with Autism Spectrum Disorder: A Prospective Real-World Interventional Study.

10-17 yaş arası, en az 2 antipsikotik denemesine rağmen tedaviye dirençli ciddi disruptif davranışları olan 31 otizmli gençte klozapin 12 hafta uygulanmış. ABC-İrritabilite skorunda belirgin azalma (32.0'dan 7.4'e), %83.9 yanıt ve %38.7 remisyon oranı bildirilmiş; günlük yaşam becerileri ve bakıcı yaşam kalitesinde de iyileşme görülmüş. Ancak kilo alımı, trigliserit yüksekliği gibi metabolik yan etkiler ve 4 nöbet ile 1 pnömoni gibi ciddi advers olaylar rapor edilmiş; bu nedenle klozapin son basamak seçenek olarak, sıkı izlemle değerlendirilmeli. Kontrollü çalışmalarla doğrulama gerektiği vurgulanıyor.

Disentangling Oscillatory and Aperiodic Neural Activity in Autism: A Spectral Parameterization Analysis of Neurofeedback Intervention.

40 çocukla yapılan RKÇ'de alfa-bant nörofeedback (NFB) eğitimi, kontrol grubuna göre sosyal biliş ve ilişki kurma becerilerinde bakıcı bildirimli anlamlı iyileşme sağlamış. EEG'de spektral parametrizasyon analiziyle, NFB grubunda aperiyodik eğimde dikleşme (nöral gürültünün azalması, inhibitör modülasyonun olası optimizasyonu) ve periyodik alfa gücünde artış ile alfa merkez frekansında hızlanma gözlenmiş; bu fizyolojik değişimler frontal ve oksipital bölgelerde davranışsal iyileşmeyle korelasyon göstermiş. Bulgular, NFB gibi nöromodülatör girişimlerin etkinliğini değerlendirmede aperiyodik/periyodik EEG bileşenlerinin ayrıştırılmasının yararlı bir biyobelirteç yaklaşımı olabileceğini destekliyor.

Transcranial direct current stimulation reshapes the high-speed dynamic Organization of the autistic brain: An EEG microstate and brain network analysis.

52 ASB'li çocukta yapılan RKÇ'de, sol DLPFC'ye yönlendirilen 5 haftalık tDCS uygulaması, kontrol grubuna göre ABC ve SRS skorlarında iyileşme ile birlikte EEG mikrostate paternlerinde (mikrostate A/B artışı, C/D süresinde azalma) ve ağ verimliliğinde değişiklik gösterdi. Mikrostate A oluşum sıklığındaki artış, klinik skorlardaki (ABC, SRS) düzelmeyle özgül olarak ilişkiliydi; bu bulgu tDCS tedavi etkinliğini izlemek için elektrofizyolojik bir biyobelirteç adayı olabilir. Tedaviye yanıtı objektif olarak takip etmek isteyen klinisyenler için ilgi çekici bir bulgu, ancak tekrarlayan çalışmalarla doğrulanması gerekir.

Epidural analgesia in labour and neonatal and childhood outcomes: national population based cohort study.

İskoçya'da ~495.695 gebeyi kapsayan ulusal kohort çalışmasında, doğum sırasında epidural analjezi uygulanmasının neonatal nörolojik morbidite (HİE, nöbet, İVK, PVL vb.), diğer neonatal morbidite, sepsis, düşük Apgar skoru, neonatal mortalite veya çocukluk çağı serebral palsi riskiyle ilişkili olmadığı gösterilmiştir (SP için düzeltilmiş RR 0.80, %95 GA 0.60-1.06). Bulgular yüksek riskli gebelikler, preterm doğumlar ve farklı doğum şekillerinde tutarlı bulunmuştur. Bu sonuçlar, epidural analjezinin serebral palsi etiyolojisinde suçlanmaması gerektiğini ve güvenli bir intrapartum bakım seçeneği olarak yaygınlaştırılabileceğini destekliyor.

Neurological outcomes in extremely preterm infants with periventricular hemorrhagic infarction: clinical and cranial ultrasound findings.

≤28 hafta doğan ve periventriküler hemorajik infarkt (PVHI) gelişen bebeklerde, serebral palsi gelişimini en iyi öngören faktörün PVHI'nin kendisi değil, eşlik eden posthemorajik ventrikülomegali olduğu bulunmuş. Tam terminal ven tutulumu bağımsız olarak mortaliteyi öngörmüş (OR 18.9). Antenatal kortikosteroid eksikliği ve doğumda ileri resüsitasyon PVHI gelişimiyle ilişkili bulunmuş; 15 mm'den büyük infarktlar ve eşlik eden grade III GMH-IVH kötü nörogelişimsel sonuçla ilişkiliymiş. Bu bulgular ekstrem pretermlerde SP riskini değerlendirirken kraniyal ultrason bulgularının (özellikle ventrikülomegali ve terminal ven tutulumu) prognostik değerini vurguluyor.

Ketogenic diet therapies for the treatment of drug-resistant epilepsy in children and adults: A systematic review.

17 RCT'yi (11'i çocuk, 6'sı adölesan/erişkin) inceleyen bu sistematik derlemeye göre çocuklarda ketojenik diyet tedavileri ile %37 oranında nöbet sıklığında ≥%50 azalma sağlanabiliyor (orta kesinlik); ayrıca her 100 çocuktan yaklaşık 6'sında ≥%90 azalma görülebiliyor (düşük kesinlik). Adölesan ve erişkinlerde ise standart tedaviye kıyasla her 100 kişiden 16'sı daha fazla ≥%50 nöbet azalması elde edebiliyor (orta kesinlik), ancak ≥%90 azalma etkisi belirsiz. Yan etkiler açısından çocuklarda anlamlı fark saptanmazken, erişkinlerde kanıt çok düşük kesinlikte; tedaviye uyum her iki grupta da diyet ile biraz daha düşük olabiliyor ve yaşam kalitesi/kognitif-davranışsal sonuçlara dair veriler yetersiz ve heterojen.

Switching from oxcarbazepine to eslicarbazepine in patients with focal epilepsy: A systematic review and single-arm meta-analysis.

OXC'ye bağlı tolerabilite sorunları (özellikle sedasyon, nörovestibüler yan etkiler) olan fokal epilepsi hastalarında ESL'ye geçiş, 7 çalışma ve 312 hastayı içeren bu meta-analizde pragmatik bir strateji olarak öne çıkıyor: tedavi devamlılığı %74, OXC ilişkili yan etkilerin düzelmesi %53.1, somnolans düzelmesi %28.2 olarak bulunmuş. Nöbet yanıtı (≥%50 azalma) %22.1, nöbetsizlik %14.2, tedavi bırakma oranı %15 olarak raporlanmış. Kanıtın gözlemsel niteliği, yüksek heterojenite ve geniş güven aralıkları nedeniyle sonuçlar dikkatli yorumlanmalı, ancak klinik pratikte tolerabilite sorunu olan hastalarda geçiş stratejisini destekleyen ilk toplu veri niteliğinde.

Efficacy and Safety of Perampanel in Patients With Brain Tumor-Related Epilepsy: A Systematic Review and Meta-Analysis.

Beyin tümörüne bağlı epilepsisi olan 382 hastayı içeren 8 gözlemsel çalışmanın meta-analizinde, perampanel ile hastaların %42'sinde nöbet serbestliği, %46'sında nöbet sıklığında ≥%50 azalma sağlanmış. Onkolojik progresyon oranı (%39) perampanel kullanımından bağımsız bulunmuş, yani ilacın tümör davranışı üzerine olumsuz bir etkisi saptanmamış. Yan etkiler hastaların %26'sında görülmüş ve çoğunlukla hafif-orta şiddette, bilinen güvenlik profiliyle uyumlu. Bulgular, AMPA reseptör antagonisti perampanelin BTRE'de semptomatik nöbet yönetiminde (adjuvan tedavi ve palyatif bakım dahil) değerli bir seçenek olabileceğini destekliyor, ancak randomize kontrollü çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.

Prognostic factors in vagus nerve stimulation for drug-resistant epilepsy. Results from a systematic review and meta-analysis of the literature.

Dirençli epilepside VNS uygulanan hastalarda yapılan bir sistematik derleme/meta-analize göre; fokal başlangıçlı nöbetler (RR 1.31), belirli cinsiyet (RR 1.14) ve daha erken nöbet başlangıç yaşı (SMD 0.22) VNS'ye daha iyi yanıtla ilişkili bulunmuş. Genetik etiyoloji, epilepsi süresi ve VNS implantasyon yaşı ile anlamlı ilişki saptanmamış. Bulgular, seçilmiş hastalarda VNS'nin daha erken düşünülmesini ve hasta stratifikasyonunda bu faktörlerin dikkate alınmasını destekliyor; ancak yazarlar bu biyobelirteçlerin klinik kullanımı için daha fazla araştırma gerektiğini vurguluyor.

Temporal patterns of neurostimulation efficacy in drug-resistant epilepsy: A systematic review and meta-analysis.

94 kohort ve 4 nöromodülasyon yöntemini (açık-döngü VNS, kapalı-döngü VNS, DBS, RNS) kapsayan bu meta-analizde, ≥%50 nöbet azalması gösteren yanıt oranları zamanla belirgin şekilde artıyor: 3. ayda %38.7, 6. ayda %48.2, 12-18. ayda %59.3, ≥21. ayda %61.8'e ulaşıyor. Cihazlar arası sayısal farklar olsa da, zaman-cihaz etkileşimi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamış; yani tüm modaliteler benzer şekilde 1-2 yıl içinde giderek artan etkinlik gösteriyor. Klinik açıdan önemli mesaj: nöromodülasyon tedavisine erken dönemde yanıt yetersiz görünse bile, hastalara etkinin 1-2 yıla kadar kademeli olarak arttığının anlatılması ve erken dönemde tedavinin sonlandırılmaması gerektiği vurgulanmalı.

Gene burden meta-analysis of 748 879 individuals identifies LGI1-ADAM23 protein complex association with epilepsy.

750.000'den fazla bireyi kapsayan biobank verilerinin (UK Biobank, All of Us, MGB) meta-analizinde nadir kodlayıcı varyant yükü testiyle LGI1 geninin epilepsiyle ilişkisi doğrulanmıştır. Çalışma, LGI1 ile doğrudan protein etkileşimi olan ADAM23 geni için de epilepsiyle ilk istatistiksel kanıtı sunmaktadır (önceki hayvan çalışmaları ve tek bir insan vaka bildirimiyle desteklenen). Ayrıca GABRG2, ATP1A3, HTRA2, KRIT1, STAG1 gibi genlerin epilepsi veya komorbid nöbetli nörolojik hastalıklarla ilişkisi teyit edilmiş; LGI1/ADAM23'ün büyük oranda epilepsiye özgü, KRIT1/TSC1/TSC2 gibi genlerin ise daha sistemik etkilere sahip olduğu gösterilmiştir. Bu bulgular, genetik tanı panellerinde ADAM23'ün aday gen olarak değerlendirilmesi için gelecekte kanıt oluşturabilir.

Efficacy of Levetiracetam in Patients With Pediatric Epilepsy: A Systematic Review and Meta-Analysis.

25 RCT'yi (4070 hasta) içeren bu meta-analize göre levetirasetam (LEV), plasebo/eklenti kontrollü çalışmalarda nöbetsizlik (RD %11) ve yanıt oranını (RD %24,3) anlamlı şekilde artırıyor. Ancak aktif ASM'lerle karşılaştırıldığı monoterapi çalışmalarında LEV genel olarak üstünlük göstermiyor; hatta düşük yanlılık riskli (kaliteli) çalışmalarda aktif karşılaştırıcılara göre dezavantajlı bulunmuş. Yani LEV plaseboya göre etkili ancak yerleşik ASM'lere kıyasla monoterapide üstün olmayabilir, bu seçim yaparken göz önünde bulundurulmalı. Çalışmaların önemli bir kısmı (14/25) yüksek yanlılık riski taşıyor, bu nedenle sonuçlar dikkatli yorumlanmalı.

Cannabidiol Use in Developmental and Epileptic Encephalopathies: A Syndrome- and Age-Stratified Systematic Review and Meta-analysis.

Farmasötik-grade kannabidiol (CBD), Dravet ve Lennox-Gastaut sendromu dışındaki geniş DEE spektrumunda da hastaların yaklaşık yarısında (%49.9) ≥%50 nöbet azalması sağlıyor; ≥%75 yanıt %26.7, nöbetsizlik ise %5.7 oranında görülüyor. Yaş, sendrom tipi, doz, klobazam eş-tedavisi ve takip süresine göre etkinlikte tutarlı/güvenilir bir farklılaşma saptanmadı — yani belirli bir alt grup için üstün etkinlik iddia edilemiyor. Güvenlik profili bilinenle uyumlu (uyku hali, iştah azalması, ishal, yorgunluk, davranışsal değişiklikler; transaminaz yükselmesi özellikle valproat ile birlikte kullanımda). Klinik mesaj: CBD, DEE spektrumunda sendromdan bağımsız olarak makul bir seçenek olabilir ancak hasta seçimini yönlendirecek güvenilir bir alt grup belirteci henüz yok.

Late-onset epileptic spasms: presentation, aetiology and outcome.

12 aydan sonra başlayan epileptik spazmlar (geç başlangıçlı, LOES) sıklıkla miyoklonik epilepsi veya epileptik olmayan bir durumla karıştırılıyor; hastaların sadece %24'üne başvuruda doğru tanı konmuş. Etiyoloji vakaların %95'inde saptanmış: en sık yapısal-malformatif nedenler (fokal kortikal displazi vb, %63), ardından yapısal-edinsel (%13), genetik (%13) ve onkolojik (%6) nedenler bulunmuş. Prednizolon genetik etiyolojili olgularda, vigabatrin ise yapısal-malformatif olgularda daha etkili olmuş; klobazam dışındaki diğer antiepileptikler, VNS ve ketojenik diyet etkisiz kalmış. Cerrahi uygulanan hastaların %86'sında spazmlar durmuş; tek taraflı yapısal-malformatif nedenli hastalarda en iyi sonuçlar cerrahi ile elde edilmiş — bu da geç başlangıçlı spazmlarda erken tanı ve cerrahi değerlendirmenin önemini vurguluyor.

Primary concomitant horizontal strabismus as a clinical biomarker of severity in West Syndrome.

118 West sendromlu hastanın değerlendirildiği bu çalışmada, hastaların %67.8'inde primer konkomitan horizontal şaşılık (çoğunlukla ekzotropya) saptanmış. Şaşılığı olan hastalarda spazm başlangıç yaşı daha erken ve spazm kontrolü için gereken ilaç sayısı daha fazla bulunmuş. Ayrıca şaşılığı olanların yarısında epikantal kıvrım gibi palpebral fissür anomalileri eşlik ediyor. Yazarlar bu göz bulgularının, EEG ve görüntüleme sonuçları beklenirken erken dönemde hastalık şiddetini öngörmede kullanılabilecek klinik biyobelirteçler olduğunu öneriyor.

Early Vigabatrin Treatment Before Seizure Onset Decreased Interictal Epileptiform Discharges Over the Duration of the PREVeNT Study.

PREVeNT çalışmasının bu alt analizinde, tüberoskleroz kompleksli infantlarda spazm başlamadan önce başlanan erken vigabatrin tedavisi, ilk 3 yıl boyunca EEG'lerde interiktal epileptiform deşarj (IED) oranını plaseboya göre yaklaşık %20 azaltmış. Bu azalma özellikle infantil spazm gelişmeyen vigabatrin grubu hastalarında belirgin olmuş (IED oranı %27.7 vs plasebo %41.7). Buna karşın her iki grupta da spazm gelişen hastalarda IED oranı yüksek kalmış (yarıdan fazla EEG'de IED saptanmış), yani spazm gelişimi EEG bulgularını asıl belirleyen faktör olarak öne çıkıyor. Bulgular, TSC'li bebeklerde spazm öncesi erken vigabatrin tedavisinin elektrofizyolojik yükü azaltabileceğini destekliyor.

Real-world effectiveness of highly purified cannabidiol in epilepsy associated with 15q11.2-q13.1 duplication and deletion syndromes: A multicenter study.

15q11.2-q13.1 duplikasyon/delesyon sendromlarında (10'u Angelman sendromu) yüksek saflıkta CBD kullanımını değerlendiren çok merkezli retrospektif çalışmada, ortalama nöbet azalması %55.7 olarak bulundu; hastaların %63.6'sında ≥%50, %18.2'sinde tam nöbet kontrolü sağlandı. Angelman hastalarında özellikle miyoklonik nöbetlerde belirgin azalma gözlendi. CBD genel olarak iyi tolere edildi, yan etki nedeniyle tek başına kesilme olmadı; ayrıca uyku, davranış ve dikkatte iyileşme bildirildi.

Emerging disease-modifying therapies for Angelman syndrome: A comprehensive review for pediatric neurologists.

Angelman sendromunda artık sadece semptomatik tedavi değil, UBE3A antisens transkriptini hedefleyen antisens oligonükleotid (ASO) tedavileri (ION582, GTX-102/apazunersen, rugonersen) gündemde; bu üç aday Faz 1/2 çalışmalarda kavram kanıtı etkinlik gösterdi ve ikisi pivotal Faz 3 çalışmalara geçti. Ayrıca gen replasman tedavisi (MVX-220) tek uygulamalık tedavi potansiyeli taşıyor ancak güvenlik, immün yanıt ve kalıcılık açısından zorluklar mevcut. CRISPR tabanlı gen düzenleme, yapay transkripsiyon faktörleri ve kan-beyin bariyerini geçen yeni ilaç taşıma sistemleri gibi yaklaşımlar henüz preklinik aşamada. Hekimlerin klinik takip ve aile bilgilendirmesi açısından bu gelişen tedavi manzarasından haberdar olması önemli; sonuç ölçüm zorlukları, genotip stratifikasyonu ve uzun dönem güvenlik takibi kritik konular olarak vurgulanıyor.

Heat shock factor 1 signaling: A novel pathway implicated in Rett syndrome pathophysiology.

Rett sendromlu hastaların (hem MECP2 mutasyonlu hem de mutasyon-negatif atipik olgular) beyin doku örneklerinde ısı şoku faktörü 1 (HSF1) sinyal yolunda artış saptanmış; bu artış özellikle şiddetli MECP2 mutasyonu olan hastalarda belirgin. Fare modellerinde HSF1 aktivasyonunun (hipertermi veya farmakolojik indüksiyon ile) nöbet benzeri fenotip ve ölümü artırdığı, buna karşın HSF1 inhibisyonunun motor öğrenme ve genel sağlık açısından fenotipi iyileştirdiği gösterilmiş. Bulgular HSF1 yolağının Rett sendromunda hastalığı şiddetlendiren bir mekanizma olduğunu ve inhibisyonunun potansiyel bir tedavi hedefi olabileceğini düşündürmektedir; ancak bu henüz preklinik aşamada bir bulgudur.

Recent advances in epigenetic therapeutics for Rett syndrome: from mechanisms to clinical trials.

Bu derleme, Rett sendromunun artık statik değil potansiyel olarak geri döndürülebilir bir hastalık olarak görüldüğünü vurguluyor. MeCP2'nin kromatin mimarisindeki rolü (sıvı-sıvı faz ayrışması dahil) ve yeni tedavi stratejileri (otoregülasyonlu gen replasmanı, CRISPR-off/on ile epigenetik düzenleme, X-kromozom reaktivasyonu) tartışılıyor. Mutasyon tipine göre stratifiye tedavi yaklaşımı (genotipe dayalı terapi) öneriliyor ve devam eden klinik çalışmalardaki verilerle birlikte, ilaç dağıtım verimliliği, immünojenisite ve objektif biyobelirteç eksikliği gibi güncel zorluklar özetleniyor. Şu an rutin pratiği değiştirmiyor ancak yakın gelecekteki tedavi seçeneklerini takip etmek için önemli bir kaynak.

Baseline omega-3 nutritional status and supplementation response in pediatric attention-deficit/hyperactivity disorder: a systematic review and biomarker-stratified meta-analysis.

Pediatrik DEHB'de omega-3 desteğinin genel etkisi küçük ve sınırda anlamlı (SMD=0.21). Ancak başlangıçta düşük omega-3 (EPA/DHA) düzeyi olan çocuklarda etki belirgin daha büyük (SMD=0.52), normal/yüksek başlangıç düzeyi olanlarda ise anlamlı fayda görülmemiş (SMD=0.03). Bu, omega-3 desteğinin yalnızca başlangıçta eksikliği olan hastalarda faydalı olabileceğini düşündürüyor; ancak yazarlar bu bulguyu sadece 7 RCT'ye dayandığı ve eşik tanımlarının çalışmalar arası farklılık gösterdiği için hipotez üretici kabul ediyor, henüz biyobelirteç-yönlendirmeli tedavi önerisi yapılamıyor.

Intervention effects of long-term exercise on executive function in children and adolescents with attention-deficit hyperactivity disorder: a three-level meta-analysis of randomised controlled trials.

15 RCT'nin dahil edildiği üç düzeyli meta-analize göre, uzun süreli egzersiz DEHB'li çocuk ve ergenlerde yürütücü işlevleri iyileştirebilir (Hedges' g = -0.52; %95 GA -0.87 ile -0.18; p=0.003), ancak kanıt kesinliği düşük olarak değerlendirilmiştir. Müdahale süresi ve yaş, egzersizin yürütücü işlev üzerindeki etkisini etkileyen moderatör faktörler olarak bulunmuştur, fakat alt grup analizlerindeki az sayıda etki büyüklüğü nedeniyle bu bulgular temkinli yorumlanmalıdır. Bu bulgu, egzersizin DEHB tedavisinde farmakolojik olmayan destekleyici bir yaklaşım olarak düşünülebileceğine dair ek kanıt sağlamaktadır.

Mapping the association between cognitive disengagement syndrome and internalizing disorders: A systematic scoping review with meta-analysis and meta-regression.

CDS (eski adıyla Sluggish Cognitive Tempo), DEHB dikkatsizliğinden yapısal olarak ayrı ama transdiagnostik bir yapı olarak, depresyon (r=0.56) ve anksiyete (r=0.46) ile orta-güçlü düzeyde ilişkili bulunmuş; bu ilişki DEHB inattention kontrol edildikten sonra da anlamlılığını korumuş. Çocuk, ergen ve yetişkinlerde tutarlı olan bu bulgu, CDS'nin özellikle depresyon için gelişimsel bir risk faktörü olabileceğini düşündürüyor. Klinisyenler DEHB'li hastalarda CDS belirtilerini değerlendirirken eşlik eden internalizan semptomlara (özellikle depresif belirtilere) dikkat etmeli; ancak semptom örtüşmesini kontrol eden çalışmaların azlığı nedeniyle klinik yorum sınırlı kalmaktadır.

Combined family-based association and linkage analyses in families affected by attention-deficit hyperactivity disorder.

Bu çalışma, DEHB'li aileleri kapsayan büyük iki kohortta (toplam ~2170 birey) genom-çapında ilişki ve bağlantı analizlerini birleştirerek yeni aday genetik bölgeler tanımlamış: TFRC yakını, GSDME ve TRIM31 içi varyantlar genom-çapında anlamlı bulunmuş. Ayrıca 19p13.2-13.11 bölgesinde anlamlı bağlantı sinyali saptanmış ve önceki çalışmalarla örtüşen bağlantı bölgeleri doğrulanmış. DEHB ile ilişkili genlerin, beynin toplam yüzey alanı ve varsayılan mod-görev pozitif ağları arasındaki fonksiyonel bağlantı ile örtüştüğü gösterilmiş; bu bulgular DEHB'nin genetik-nöral temelini aydınlatmaya katkı sağlıyor ancak henüz doğrudan klinik uygulamaya yansımıyor.

A Telerehabilitation-Based Fine Motor Training Program for Children With Inattentive Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: Randomized Controlled Trial.

Dikkatsizlik tipi DEHB'li 6-10 yaş çocuklarda (n=66) 12 haftalık, haftada 3 kez 60 dakikalık canlı online (teletıp) ince motor eğitim programı, bekleme listesi kontrol grubuna kıyasla ebeveyn bildirimli dikkatsizlik semptomlarında, inhibisyon kontrolü/bellek/bilişsel esneklik gibi yürütücü işlevlerde ve el becerisi/el-göz koordinasyonunda anlamlı iyileşme sağlamış; etkiler 12. ve 24. haftada sürmüş. Bulgular, ilaç dışı ek bir tedavi seçeneği olarak teletıp temelli motor eğitiminin faydalı olabileceğini düşündürüyor, ancak bekleme listesi kontrol tasarımı ve ebeveyn bildirimine dayalı ölçümler nedeniyle sonuçlar temkinli yorumlanmalı.

A systematic review of the prevalence of ADHD and autism among those experiencing gambling harm.

14 çalışmayı içeren bir sistematik derleme ve meta-analiz, kumar zararı yaşayan bireylerde DEHB prevalansını %24 olarak bulmuş; bu oran genel popülasyondaki %2,58'lik prevalansa göre belirgin yüksek. Sonuçlarda yüksek heterojenite olduğu için tahminlerin abartılı olabileceği belirtiliyor. Klinik açıdan, DEHB'li ergen ve erişkin hastalarda kumar davranışı ve olası zararları açısından tarama/farkındalığın artırılması önerilebilir.

Essential Trace Elements Zinc, Iron, Copper and Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children and Adolescents: A Systematic Review and Meta-Analysis of Case-Control Studies.

46 vaka-kontrol çalışmasının (5515 DEHB, 8166 kontrol) meta-analizinde, DEHB'li çocuklarda serum çinko, demir ve ferritin düzeyleri kontrollere göre anlamlı düşük bulunmuş; bakır düzeylerinde anlamlı fark saptanmamış. Bu fark özellikle 12 yaş altı çocuklarda ve gelişmekte olan ülkelerde daha belirgin. Bulgular, çinko ve demir eksikliğinin DEHB patogenezinde rol oynayabileceğini düşündürüyor; ancak çalışmalar arası yüksek heterojenlik nedeniyle klinik biyomarker olarak kullanım için daha fazla kanıt gerekiyor.

Yeni etki mekanizmalı antiepileptik azetukalner: Faz 3 X-TOLE2 olumlu sonuçlandı

Xenon'un geliştirdiği azetukalner (Kv7 potasyum kanal açıcısı — yeni bir etki mekanizması) fokal başlangıçlı nöbetlerde erişkinlerde yürütülen Faz 3 X-TOLE2 çalışmasında birincil son noktaya ulaştı: 25 mg dozda aylık nöbet sıklığında medyan %53,2 azalma sağlandı (plaseboda %10,4). Nöbetlerinde en az %50 azalma görülen hasta oranı 25 mg grubunda %54,8, 15 mg grubunda %37,6 idi (plaseboda %20,8). İlaç genel olarak iyi tolere edildi (en sık baş dönmesi, baş ağrısı, uyku hali, yorgunluk). Çalışmaya çoğunlukla dirençli epilepsili (ortalama beş önceki ilaç denenmiş) hastalar alındı. Xenon, ABD FDA'ya ruhsat başvurusunu 2026'nın 3. çeyreğinde planlıyor; onaylanırsa azetukalner epilepside ilk Kv7 potasyum kanal açıcı ilaç olacak. Veriler Nisan 2026'daki AAN kongresinde sunulacak. (Erişkin çalışması; araştırma aşamasındadır, henüz ruhsatlı bir tedavi değildir; bilgilendirme amaçlıdır.)

Angelman için ION582 (REVEAL): Faz 3'te ilk kohortun alımı tamamlandı

Ionis'in Angelman sendromu için geliştirdiği antisens oligonükleotid (ASO) tedavisi ION582'nin Faz 3 REVEAL çalışmasında ilk kohortun (Kohort 1) hasta alımı tamamlandı (Temmuz 2026). Angelman topluluğunun görüşleri doğrultusunda tasarlanan REVEAL çalışması, tedavinin etkinliğini ve güvenliliğini değerlendirmek üzere planlandı. ION582, UBE3A geninin normalde susturulmuş olan babadan gelen kopyasını yeniden etkinleştirmeyi hedefler. (Araştırma aşamasındadır; henüz ruhsatlı bir tedavi değildir.)

Rett gen tedavisi TSHA-102: pivotal çalışmada dozlama tamamlandı

Rett sendromu için araştırma aşamasındaki gen tedavisi TSHA-102'nin REVEAL pivotal çalışmasında dozlama tamamlandı. Faz 1/2 Part A uzun dönem verilerinde katılımcıların tamamı ince motor, kaba motor ve iletişim alanlarında en az bir gelişimsel basamak kazandı veya yeniden kazandı; kazanımlar 12 ay ve üzerinde birikmeye devam etti. Genel olarak iyi tolere edildi; tedaviyle ilişkili ciddi advers olay veya doz-kısıtlayıcı toksisite bildirilmedi. (Araştırma aşamasındadır; henüz ruhsatlı bir tedavi değildir.)

Yeni ilaç denemesi: ION337 (ASCEND)

Ionis'in ION337 ilacı için ASCEND çalışması başladı: Dravet sendromlu 2–12 yaş çocuklarda güvenlilik ve tolerabilite değerlendiriliyor. Açık etiketli çalışma hâlen katılımcı alıyor (NCT07531745).

Genetik hedefli tedaviler ilerliyor

SCN1A'yı hedefleyen antisens tedavi (zorevunersen) Faz 3 çalışmada; erken verilerde nöbet azalması ve gelişimsel kazanım bildirildi.

ASO tedavileri Faz 3'te

UBE3A'nın sessiz babadan gelen kopyasını yeniden açmayı amaçlayan antisens tedaviler (GTX-102, ION582) geç aşama çalışmalarda.

İlk ilaç + gen tedavisi

Trofinetid Rett için onaylı ilk ilaç; MECP2 gen tedavileri (TSHA-102, NGN-401) ruhsatlandırma çalışmalarında.

Erken tedavi seyri değiştiriyor

Nusinersen, risdiplam ve gen tedavisi (onasemnogene) ile erken başlanan tedavi sonuçları belirgin iyileştiriyor; yenidoğan taraması kritik.

Dizileme tanı oranını artırdı

Tüm ekzom/genom dizileme, açıklanamayan epilepsi ve gelişim geriliğinde tanı oranını belirgin yükseltti; hassas (kişiye özel) tedavinin kapısını açıyor.

Yeni antiepileptik seçenekler

Senobamat, fenfluramin, kannabidiol ve ganaksolon gibi yeni ilaçlar dirençli epilepsi ve Lennox-Gastaut'ta seçenekleri genişletiyor.