Sık Görülen Uyku Sorunları

9.1. Horlama ve çocukluk çağı obstrüktif uyku apnesi

Her horlama apne değildir, ama çocukta düzenli horlama normal kabul edilmemelidir.

Şüphe uyandıran bulgular:

• Haftada 3 veya daha fazla gece horlama
• Uykuda nefes durması, boğulur gibi olma, iç çekerek nefes alma
• Ağız açık uyuma, burun tıkanıklığı
• Çok hareketli uyku, terleme
• Sabah baş ağrısı, ağız kuruluğu
• Gündüz uykululuk veya tam tersi hiperaktivite
• Dikkat, öğrenme, davranış sorunları
• Gece alt ıslatma
• Büyüme geriliği veya obezite

Risk faktörleri:

• Büyük bademcik/geniz eti
• Alerjik rinit, kronik burun tıkanıklığı
• Obezite
• Down sendromu, kraniyofasiyal farklılıklar
• Serebral palsi, nöromüsküler hastalık, düşük kas tonusu
• Prematürite öyküsü

Değerlendirme:

• Çocuk hekimi muayenesi
• Gerekirse KBB, çocuk göğüs hastalıkları veya uyku merkezi

Altın standart test gece polisomnografidir. Polisomnografi solunum, oksijen, karbondioksit, kalp ritmi, beyin dalgaları, hareketler ve uyku evrelerini izler.

Tedavi altta yatan nedene göre değişir:

Büyük bademcik/geniz eti varsa adenotonsillektomi düşünülebilir.

Alerjik burun tıkanıklığında burun tedavileri gerekebilir.

Obezite varsa kilo yönetimi tedavinin parçasıdır.

Cerrahi uygun değilse veya apne devam ederse CPAP/BiPAP gibi cihazlar gerekebilir.

Serebral palsi, nöromüsküler hastalık, Down sendromu veya ciddi obezite varsa tedavi sonrası yeniden değerlendirme daha önemlidir.

9.2. Davranışsal uykusuzluk

En sık çocukluk çağı uyku sorunlarından biridir. İki ana biçimi vardır:

Uykuya dalma ilişkisi: Çocuk uykuya dalmak için belirli bir koşula ihtiyaç duyar. Örneğin emme, sallanma, ebeveyn yatağı, kucak.

Sınır koyma güçlüğü: Çocuk yatmayı geciktirir; aile sınırları tutarlı sürdüremez.

İpucu: Çocuk gece uyandığında kendi kendine tekrar uyuyamıyor ve her seferinde aynı ebeveyn yardımını istiyorsa uyku ilişkisi sorunu olabilir.

Tedavinin özü:

Sabit rutin

Çocuğun yatağında, güvenli şekilde, giderek daha az yardımla uykuya dalması

• Gece yanıtlarının kısa ve tutarlı olması
• Gündüz yeterli hareket ve yaşa uygun uyku basıncı
• 9.3. Geç uyuma ve ergenlerde gecikmiş uyku fazı

Ergenlikte biyolojik saat doğal olarak geçe kayabilir. Ancak okul saatleri nedeniyle bu durum kronik uyku borcuna dönüşebilir.

Yardımcı adımlar:

Hafta sonu dahil sabit kalkış saati; fark ideal olarak 1-2 saati aşmasın.

Sabah ilk saatlerde gün ışığı.

Akşam parlak ışık ve ekran azaltma.

Telefonun yatak odası dışında şarj edilmesi.

Öğleden sonra uzun uyuklama yapmamak.

Gece ders/ekran döngüsünü kırmak.

Melatonin bazı gecikmiş uyku fazı durumlarında işe yarayabilir; ancak zamanlaması dozu kadar önemlidir ve hekim önerisiyle kullanılmalıdır.

9.4. Huzursuz bacak sendromu ve periodik bacak hareketleri

Çocuklar bunu her zaman "bacağım huzursuz" diye anlatamaz. Şöyle tarif edebilir:

Bacağım ağrıyor, gıdıklanıyor, karıncalanıyor.

Yatınca kötü oluyor.

Hareket ettirince rahatlıyor.

Akşam/gece daha fazla oluyor.

Aile şunları fark edebilir:

• Uykuda tekmeleme
• Yatakta çok dönme
• Sabah yorgunluk
• Dikkat ve davranış sorunları
• "Büyüme ağrısı" sanılan gece yakınmaları

Değerlendirmede ferritin ve demir durumu önemlidir. Demir tedavisi rastgele başlanmamalıdır; fazla demir zararlı olabilir. Çocuk hekimi veya uyku hekimi ferritin, tam kan sayımı ve gerekirse demir bağlama testlerine göre karar verir.

9.5. Parasomniler: gece terörü, uykuda yürüme, uykuda konuşma

Gece terörü genellikle gecenin ilk üçte birinde olur. Çocuk çığlık atabilir, terleyebilir, gözleri açık gibi olabilir ama tam uyanık değildir. Sabah çoğu zaman hatırlamaz.

Ne yapılır?

Çocuğu zorla uyandırmaya çalışmayın.

Sakin kalın, düşme/çarpma riskini önleyin.

Uyku eksikliğini azaltın.

Ateş, stres, düzensiz saat, bazı ilaçlar tetikleyebilir.

Sık, tehlikeli veya atipik olaylarda hekimle görüşün.

Uykuda yürümede:

Pencereler ve dış kapı güvenli olmalı.

Merdiven başı korunmalı.

Ranza üst yatağı uygun değildir.

Odada keskin/sert cisim bırakılmamalıdır.

9.6. Kâbuslar

Kâbuslar genellikle gecenin ikinci yarısında olur ve çocuk hatırlayabilir. Çocuk teselliyle sakinleşir.

Yardımcı adımlar:

Kısa ve güven veren yanıt verin.

Korkutucu içerikleri azaltın.

Gündüz kaygı, travma, zorbalık, okul stresi konuşulmalıdır.

Sık kâbus, gündüz kaygı veya travma belirtisi varsa profesyonel destek alınmalıdır.

9.7. Diş gıcırdatma

Ara sıra bruksizm sık görülür. Ağrı, diş aşınması, çene sorunu, baş ağrısı veya horlama/apne bulgusu varsa diş hekimi ve çocuk hekimi değerlendirmesi gerekir.

9.8. Gece alt ıslatma

Tek başına alt ıslatma her zaman uyku bozukluğu değildir. Ancak yeni başladıysa, horlama/apne ile birlikteyse, gündüz idrar sorunu varsa, kabızlık eşlik ediyorsa veya aşırı susama/sık idrar varsa değerlendirilmelidir.