Otizm Spektrum Bozukluğu Nasıl Sınıflandırılır? DSM-5 Ölçütleri ve Şiddet Düzeyleri

Bu bölümde, hekiminizin ve terapistlerinizin OSB tanısını koyarken ve şiddetini tanımlarken kullandığı resmi çerçeveyi -Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı'nın (DSM-5) ölçütlerini- sade bir dille açıklayacağız.

DSM-5 Tanı Ölçütleri: İki Ana Alan

DSM-5'e göre OSB tanısı için, aşağıdaki iki ana alanda belirtilerin bulunması ve bu belirtilerin erken gelişim döneminde ortaya çıkmış olması, günlük işlevselliği belirgin biçimde etkilemesi gerekir:

• A) Sosyal iletişim ve sosyal etkileşimde kalıcı güçlükler — karşılıklı sosyal-duygusal etkileşimde, sözel olmayan iletişimsel davranışlarda (göz teması, mimik, jest) ve ilişkiler geliştirip sürdürmede güçlükleri kapsar.
• B) Sınırlı, tekrarlayıcı davranış örüntüleri, ilgi alanları veya etkinlikler — basmakalıp/tekrarlayıcı hareketler veya konuşma, aynılığa ısrar/rutinlere bağlılık, çok kısıtlı ve yoğun ilgi alanları, duyusal girdilere aşırı veya az tepki verme gibi bulguları kapsar.

Bu iki alandaki bulgular, kitabın İkinci Kısmında (6-9. Bölümler) her biri ayrı ayrı, somut örneklerle ele alınacaktır.

Şiddet Düzeyleri: "Ne Kadar Destek Gerekiyor?"

DSM-5, OSB'yi tek bir kategori olarak değil, her iki ana alan için ayrı ayrı belirlenen üç şiddet düzeyiyle tanımlar. Bu düzeyler, çocuğun "ne kadar otistik olduğunu" değil, günlük yaşamda ne düzeyde destek gerektirdiğini gösterir ve zaman içinde, özellikle uygun destekle, değişebilir.

Düzey 1 — Destek Gerektirir

Sosyal iletişimde belirgin güçlükler fark edilebilir olsa da çocuk, destekle sosyal etkileşim başlatabilir ve bazı ilişkiler sürdürebilir. Rutinlerdeki değişikliklere uyum sağlamakta zorlanabilir, ancak bu zorluk günlük işlevselliği ağır biçimde kısıtlamaz.

Düzey 2 — Belirgin Destek Gerektirir

Sözel ve sözel olmayan sosyal iletişim becerilerinde belirgin eksiklikler vardır; destek olmadan sosyal etkileşim başlatma nadirdir. Tekrarlayıcı davranışlar ve/veya aynılığa ısrar, sıradan bir gözlemci tarafından da kolayca fark edilir ve çeşitli ortamlarda işlevselliği etkiler.

Düzey 3 — Çok Belirgin Destek Gerektirir

Sözel ve sözel olmayan sosyal iletişim becerilerinde ağır eksiklikler, günlük işlevsellikte çok belirgin bozulmalara yol açar; sosyal etkileşim başlatma son derece sınırlıdır. Rutin değişikliklerine uyum son derece güçtür ve tekrarlayıcı davranışlar günlük yaşamın tüm alanlarına belirgin biçimde müdahale eder.

Dikkat / Danışılması Gereken Durum

Şiddet düzeyi, bir "etiket" olarak değil, o anki destek ihtiyacının bir özeti olarak düşünülmelidir. Bir çocuğun düzeyi, gelişimiyle birlikte değişebilir; aynı çocuk farklı ortamlarda (örneğin evde ile kalabalık bir sınıfta) farklı düzeyde destek ihtiyacı gösterebilir.

Ek Belirleyiciler

DSM-5, şiddet düzeylerine ek olarak hekimin tanıya şu ek belirleyicileri de eklemesini önerir: eşlik eden bir zihinsel yetersizlik olup olmadığı, eşlik eden bir dil bozukluğu olup olmadığı, bilinen bir tıbbi/genetik durum veya çevresel faktörle ilişkili olup olmadığı, eşlik eden başka bir nörogelişimsel, ruhsal veya davranışsal durum olup olmadığı, ve katatoni ile ilişkili olup olmadığı. Bu ek bilgiler, tam bir klinik tablo oluşturarak tedavi planının kişiselleştirilmesine yardımcı olur.

Bilgi Kutusu

Tanı, iki ana alanda (sosyal iletişim; tekrarlayıcı davranış/kısıtlı ilgi) bulgu gerektirir.

Şiddet düzeyi (1, 2 veya 3), her alan için ayrı belirlenir ve zamanla değişebilir.

Tanıya eklenen ek belirleyiciler (eşlik eden zihinsel yetersizlik, dil bozukluğu, bilinen genetik durum vb.), tam bir klinik tablo oluşturur.

Bu sınıflandırma sistemi, bir sonraki kısımda ele alınacak olan tanı sürecinin (öykü, gözlem, standart ölçekler) temelini oluşturur.