Alt Tipler: Neden Her Çocuk Farklı?

Angelman sendromlu her çocuk kendine özgüdür; kimi birkaç kelime söylerken kimi hiç konuşmaz, kimi bağımsız yürürken kimi yürümek için daha çok desteğe ihtiyaç duyar. Bunun önemli bir nedeni, sendromun tek bir «genetik yoldan» değil, dört farklı yoldan ortaya çıkabilmesidir. Bu bölümde bu alt tipleri sade bir dille anlatıyoruz — çünkü çocuğunuzun hangi yolla etkilendiğini bilmek, onu daha iyi anlamanıza ve doğru izlenmesine yardımcı olur.

Aynı gen, dört farklı yol

Her hücremizde, biri anneden biri babadan gelen kromozom çiftleri vardır. Angelman'ın merkezindeki UBE3A geni (beyin gelişimi için gerekli bir gen) beyin hücrelerinde ilginç bir biçimde çalışır: burada yalnızca anneden gelen kopya görev yapar, babadan gelen kopya doğal olarak «kapalı» tutulur. Angelman sendromunda anneden gelen bu çalışan kopya işlevini yerine getiremez. Ama bunun nasıl olduğu çocuktan çocuğa değişir; başlıca dört yol vardır:

• Silinme (delesyon): Anneden gelen kromozom 15'te, UBE3A'nın da içinde bulunduğu küçük bir parça eksiktir. En sık görülen yoldur — her on çocuktan yaklaşık yedisinde. Bu parçada UBE3A ile birlikte, beynin elektriksel dengesine yardımcı olan komşu genler de eksildiği için tablo çoğu zaman en belirgin olanıdır.
• UBE3A geninde değişiklik: Gen yerindedir, ama içindeki küçük bir değişiklik yüzünden görevini yapamaz. Daha az sayıda çocukta görülür.
• Babadan gelen çift kopya: Çocuk, kromozom 15'in her iki kopyasını da babadan almıştır; anneden gelen kopya hiç yoktur. Beyinde çalışması gereken kopya anneden geldiği için bu eksiklik ortaya çıkar. Az sayıda çocukta görülür.
• Açılıp kapanma ayarında kusur (damgalama kusuru): Anneden gelen kopya aslında vardır, ama yanlışlıkla kapalı kalmıştır — açılması gerekirken açılmaz. En küçük gruptur.

Neden her çocuk birbirinden farklı?

Genel bir eğilim olarak, silinme (delesyon) tipi en belirgin tabloyu verir: gelişim geriliği daha derin olabilir, nöbetler daha erken (sıklıkla 2-3 yaş dolayında) başlayıp daha zorlayıcı seyredebilir, baş çevresi küçük kalabilir ve denge sorunları daha kalıcı olabilir. Diğer üç yolda (gen değişikliği, babadan çift kopya, damgalama kusuru) komşu genler kaybolmadığı için tablo çoğu zaman daha yumuşaktır — daha çok çocuk birkaç kelime söyleyebilir, nöbetler daha seyrek ya da daha hafif olabilir, yürüme ve el becerileri daha iyi gelişebilir. Yine de bunlar kesin kurallar değil, genel eğilimlerdir; aynı alt tipteki iki çocuk bile birbirinden farklı ilerleyebilir. Önemli olan, çocuğunuzu başka bir çocukla değil, kendi geçmişiyle kıyaslamak ve attığı her küçük adımı görebilmektir.

Genetik test neden çok önemli?

Alt tipi öğrenmek yalnızca bir merak meselesi değildir; somut yararları vardır. Doğru bir genetik test önce tanıyı kesinleştirir, sonra izlemi yönlendirir — örneğin silinme tipinde nöbetler açısından daha yakın bir takip planlanabilir. Ayrıca bugün geliştirilmekte olan yeni tedavilerin ve klinik araştırmaların çoğu belirli alt tiplere göre planlandığı için, çocuğunuzun alt tipini bilmek gelecekteki bir araştırmaya ya da tedaviye uygunluk açısından da değerlidir. Bu nedenle tanı henüz net değilse, çocuğunuzu izleyen hekimle genetik testin hangi alt tip olduğunu gösterecek ayrıntıda yapılmasını konuşmakta yarar vardır.