Müşayiət Edən Vəziyyətlər

ASB tez-tez tək başına deyil, digər nöroinkişaf, ruhi və ya tibbi vəziyyətlərlə birlikdə görünür. Bu "müşayiət edən vəziyyətləri" (komorbidlikləri) tanımaq, tam və effektiv bir müalicə planı qurmaq üçün kritik əhəmiyyət daşıyır; bəzən bu müşayiət edən vəziyyətlərin müalicəsi, uşağın ümumi funksionallığında ASB-yə yönəlik müdaxilələrdən belə daha nəzərəçarpan bir yaxşılaşma təmin edə bilər.

Zehni Çatışmazlıq

ASB-li uşaqların bir qismində (güncəl məlumatlara görə təxminən üçdə biri ilə yarısı) müşayiət edən zehni çatışmazlıq olur; ancaq qeyd etdiyimiz kimi bu nisbət, qalan uşaqların idraki qabiliyyətlərinin orta və ya daha yüksək ola biləcəyi mənasına da gəlir. Zehni çatışmazlığın varlığı və dərəcəsi, standart zəka testləri (bax: 18. Bölmə) ilə qiymətləndirilir və təhsil planlamasına birbaşa təsir edir.

Diqqət Çatışmazlığı və Hiperaktivlik Pozuntusu (DÇHP)

ASB ilə DÇHP tez-tez bir yerdə görünür; bəzi araşdırmalarda ASB-li uşaqların yarısına yaxınında müşayiət edən nəzərəçarpan diqqət çatışmazlığı və ya hiperaktivlik tapıntıları müəyyən edilmişdir. Bu iki vəziyyətin bir yerdə olması, diqqət, impuls nəzarəti və təşkilatçılıq bacarıqlarında əlavə çətinliklərə yol aça bilər və müalicə planına adətən DÇHP-yə yönəlik davranışsal və/və ya dərman müalicəsinin əlavə edilməsini tələb edə bilər (bax: 26. Bölmə).

Narahatlıq (Anksiyete) Pozuntuları

Narahatlıq, ASB-li uşaq və yeniyetmələrdə ümumi populyasiyaya nisbətən nəzərəçarpan dərəcədə daha tez-tez görünür. Bu narahatlıq, ümumi təşviş, sosial təşviş, spesifik fobiyalar (müəyyən səslərə, toxumlara, heyvanlara qarşı) və ya dəyişikliyə qarşı güclü təşviş şəklində ortaya çıxa bilər. Narahatlığın ASB-nin əsas simptomlarından (eynilikdə israr, duyğusal həssaslıq) ayırd edilməsi bəzən çətin ola bilər; bu ayırd etmə, müalicə yanaşmasına birbaşa təsir edir.

Epilepsiya

ASB ilə epilepsiya arasındakı əlaqə, həm klinik, həm də nörobioloji baxımdan xüsusilə diqqətçəkicidir. ASB-li uşaqlarda epilepsiya tezliyi, ümumi populyasiyaya nisbətən nəzərəçarpan dərəcədə yüksəkdir; bu nisbət, müşayiət edən zehni çatışmazlığı olan uşaqlarda daha da artır. Bu birliktəlik, 1. Bölmədə ele aldığımız oyanış-sakitləşdirmə balansı fərqliliyinin hər iki vəziyyətdə də rol oynaya biləcəyi nəzəriyyəsi ilə əlaqələndirilir. Epilepsiya tapıntıları - xüsusilə "dalıb getmə", şüur dəyişikliyi ilə seyr edən ani duraklamalar və ya açıqlanmayan davranış dəyişiklikləri - ASB-li bir uşaqda fərq edildikdə, EEG qiymətləndirməsi (bax: 19. Bölmə) gecikdirilmədən aparılmalıdır.

Diqqət / Məsləhətləşilməli Olan Vəziyyət

ASB-li bir uşaqda "dalıb getmə", ani davranış donması, açıqlanmayan yıxılmalar və ya gözlərdə qırpışma/sürüşmə şəklində qısa tutmalar fərq edirsinizsə, bunları sadə "autizm davranışı" kimi şərh etmək əvəzinə mütləq uşaq nevrologiyası mütəxəssisinə bildirin; bu tapıntılar epileptik tutma ola bilər.

Qastrointestinal Problemlər və Yuxu Pozuntuları

ASB-li uşaqlarda qəbizlik, reflü və qarın ağrısı kimi qastrointestinal problemlər ilə yuxuya getmə və yuxunu davam etdirmə çətinlikləri, ümumi populyasiyaya nisbətən nəzərəçarpan dərəcədə daha tez-tez görünür. Şifahi olmayan və ya məhdud şifahi dili olan uşaqlarda qarın ağrısı kimi narahatlıqlar, davranış dəyişikliyi (narahatlıq, aqressivlik, öz-yaralayıcı davranışın artması) şəklində özünü göstərə bilər; bu səbəbdən açıqlanmayan davranış dəyişikliklərində hər zaman altta yatan bir tibbi səbəb ağılda saxlanılmalıdır. Yuxu problemləri, kitabın 30. Bölməsində ətraflı şəkildə araşdırılacaq.

Məlumat Qutusu

ASB-li uşaqların böyük əksəriyyətində ən azı bir müşayiət edən vəziyyət olur; "yalnız autizm" mənzərəsi əslində istisnadır, qayda deyil.

Müşayiət edən vəziyyətlərin müalicəsi, uşağın ümumi həyat keyfiyyətini nəzərəçarpan dərəcədə artıra bilər.

Açıqlanmayan davranış dəyişiklikləri, hər zaman altta yatan bir tibbi səbəbi (ağrı, epilepsiya, yuxu problemi) ağıla gətirməlidir.