Tarama Alətləri: M-CHAT və Digərləri

Tarama alətləri diaqnoz qoymur; hansı uşaqların daha ətraflı bir qiymətləndirməyə yönləndirilməli olduğunu müəyyən etməyə kömək edən, sürətli və praktik tətbiq edilə bilən sorğulardır. Bu bölmədə ən tez-tez istifadə edilən tarama alətlərini və bunların necə şərh edilməli olduğunu araşdıracağıq.

M-CHAT-R/F: Ən Geniş İstifadə Edilən Tarama Aləti

Dəyişdirilmiş Yenidən Nəzərdən Keçirilmiş Autizm Yoxlama Siyahısı (Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised with Follow-Up; M-CHAT-R/F), 16-30 aylıq uşaqlarda ASB riskini taramaq üçün dünya miqyasında ən geniş istifadə edilən alətdir. Valideynlər tərəfindən doldurulan 20 maddəlik bir sorğudan və ardından, ilk nəticə "orta-yüksək risk" çıxarsa tətbiq edilən bir izləmə görüşündən ibarətdir. Bu iki mərhələli struktur, yanlış müsbət nəticələri (yəni əslində ASB-si olmayan bir uşağın "riskli" çıxmasını) azaltmaq üçün dizayn edilmişdir.

M-CHAT-R/F sualları arasında bunlar var: "Uşağınız sizinlə göz təması qurur?", "Uşağınız maraq oyatmaq üçün bir əşyanı sizə göstərir?", "Uşağınız adı deyildikdə sizə baxır?", "Uşağınız sizin baxdığınız istiqamətə baxır?" kimi, gündəlik müşahidə ilə cavablandırıla bilən suallardır.

Məlumat Qutusu — M-CHAT-R/F Nəticəsinin Şərhi

Aşağı risk: Rutin izləmə kifayətdir; ancaq sonrakı yoxlamalarda inkişaf izləməsi davam etdirilməlidir.

Orta risk: İzləmə görüşü (M-CHAT-R/F) aparılmalıdır; bu görüşdən sonra risk hələ də yüksəkdirsə əhatəli qiymətləndirməyə yönləndirmə edilir.

Yüksək risk: Birbaşa əhatəli qiymətləndirməyə və erkən müdaxilə xidmətlərinə yönləndirmə tövsiyə olunur; izləmə görüşü gözlənilmədən yönləndirmə edilə bilər.

Digər Tarama Alətləri

M-CHAT-R/F-ə əlavə olaraq, fərqli yaş qruplarına və ya məqsədlərinə yönəlik başqa tarama alətləri də istifadə olunur:

• Körpəlik və Erkən Uşaqlıq Tarama Şkalası (ITSP/ASQ ailəsi) — ümumi inkişaf taramasının bir hissəsi olaraq, sosial-ünsiyyət inkişafını da qiymətləndirir.
• Sosial Ünsiyyət Sorğusu (SCQ) — daha böyük uşaqlarda (4 yaş və üzəri) istifadə edilən, valideyn tərəfindən doldurulan bir tarama alətidir.
• Körpəlik Autizm və İnkişaf Pozuntuları Yoxlama Siyahısı (BISCUIT) — xüsusilə çox kiçik yaşdakı körpələrdə araşdırma və klinik mühitlərdə istifadə edilən başqa bir alətdir.

Rutin İnkişaf İzləməsində Tarama Nə Zaman Aparılmalıdır?

Beynəlxalq pediatriya təlimatları, bütün uşaqlarda 18. və 24. ay yoxlamalarında rutin ASB taraması aparılmasını tövsiyə edir; həmçinin hər hansı bir yaşda valideyn və ya klinisist narahatlığı olduqda tarama təkrarlana bilər. ASB-li bir qardaşı/bacısı olan körpələrdə (bax: 4. Bölmə, qardaşlarda təkrarlanma riski), tarama daha tez-tez və daha erkən aralıqlarla aparılmalıdır.

Diqqət / Məsləhətləşilməli Olan Vəziyyət

Tarama nəticəsinin "aşağı risk" çıxması, uşağınızda qəti olaraq ASB olmadığı mənasına gəlmir; tarama alətlərinin həssaslığı yüz faiz deyil. Davam edən bir narahatlığınız varsa, tarama nəticəsindən asılı olmayaraq əhatəli qiymətləndirmə tələb etmə hüququnuz var.

Bölmə Xülasəsi

Tarama alətləri, hansı uşaqların daha ətraflı qiymətləndirməyə ehtiyacı olduğunu müəyyən edən ilk seçmədir; diaqnoz qoymurlar. Növbəti bölmədə, əhatəli qiymətləndirmənin əsasını təşkil edən qızıl standart diaqnostik alətləri - ADOS-2, ADI-R və Vineland-3-ü - ətraflı şəkildə araşdıracağıq.