Davranış, Otizm ve DEHB

Down sendromlu çocukların çoğu sıcak, meraklı ve çevresiyle güçlü bağ kuran çocuklardır. Yine de bir kısmında, Down sendromuna ek olarak otizm spektrum bozukluğu (OSB) ya da dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu (DEHB) da birlikte bulunabilir. Bu ek durumlar genel topluma göre daha sık görülür ve erken fark edilmeleri, çocuğa doğru desteğin kapısını açar.

«Down sendromu böyle» demek bazen yanıltır

Bir çocuktaki tüm farklılıklar kimi zaman «zaten Down sendromu var» diye düşünülür ve altta yatan otizm ya da dikkat sorunu gözden kaçar. Buna tanısal gölgeleme deniyor; yani bilinen bir tanının, ona eşlik eden başka bir durumun üzerini örtmesi. Oysa OSB veya DEHB ayrıca fark edildiğinde çocuk daha hedefli terapi, iletişim çalışması ve okul desteği alabilir.

Otizm ve dikkat sorunlarının ipuçları

İpuçları çoğu zaman, çocuğun kendi gelişim düzeyine göre beklenenden farklı bir sosyal-iletişim veya davranış tablosu şeklinde ortaya çıkar. Tek bir belirti tek başına tanı koydurmaz; önemli olan bu işaretlerin sürekliliği ve günlük yaşamı ne kadar etkilediğidir.

• Göz teması ve karşılıklı sosyal ilgide belirgin azalma; ismine tepki vermeme
• İşaret etme, gösterme ya da paylaşma jestlerinin beklenenden az olması
• Tekrarlayıcı hareketler (el çırpma, sallanma, nesneleri sıralama) veya değişmeyen rutine aşırı bağlılık
• Dilde, çocuğun genel gelişiminden bile beklenenden fazla gerilik ya da daha önce söylediği kelimelerin kaybolması
• Belirli ses, doku veya ışığa aşırı tepki ya da tam tersine hiç tepkisizlik
• Ön planda dikkatini toplayamama, çok çabuk dağılma, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik (yaşa ve gelişime göre değerlendirilmeli)

Değerlendirme ve destek işe yarar

OSB veya DEHB düşünülüyorsa, çocuğu tanıyan bir ekip (çocuk nöroloğu, çocuk psikiyatristi, psikolog, özel eğitimci) gelişimsel bir değerlendirme yapar. Erken başlayan davranışsal destek, iletişim ve oyun temelli çalışmalar ile okulda yapılacak küçük düzenlemeler çocuğun günlük yaşamını belirgin biçimde kolaylaştırır. Bu durumlar bir suç ya da ailenin bir eksiği değildir; çocuğun beyninin çalışma biçimiyle ilgilidir.