Eşlik Eden Durumlar

OSB, sıklıkla tek başına değil, başka nörogelişimsel, ruhsal veya tıbbi durumlarla birlikte görülür. Bu "eşlik eden durumları" (komorbiditeler) tanımak, tam ve etkili bir tedavi planı oluşturmak için kritik önem taşır; bazen bu eşlik eden durumların tedavisi, çocuğun genel işlevselliğinde OSB'ye yönelik müdahalelerden bile daha belirgin bir iyileşme sağlayabilir.

Zihinsel Yetersizlik

OSB'li çocukların bir kısmında (güncel verilere göre yaklaşık üçte biri ila yarısı) eşlik eden zihinsel yetersizlik bulunur; ancak belirttiğimiz gibi bu oran, geri kalan çocukların bilişsel yeteneklerinin ortalama veya üzerinde olabileceği anlamına da gelir. Zihinsel yetersizliğin varlığı ve derecesi, standart zeka testleri (bkz. 18. Bölüm) ile değerlendirilir ve eğitim planlamasını doğrudan etkiler.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

OSB ile DEHB, sıklıkla bir arada görülür; bazı çalışmalarda OSB'li çocukların yarısına yakınında eşlik eden belirgin dikkat eksikliği veya hiperaktivite bulguları tanımlanmıştır. Bu iki durumun bir arada bulunması, dikkat, dürtü kontrolü ve organizasyon becerilerinde ek güçlüklere yol açabilir ve tedavi planına genellikle DEHB'ye yönelik davranışsal ve/veya ilaç tedavisinin eklenmesini gerektirebilir (bkz. 26. Bölüm).

Anksiyete Bozuklukları

Anksiyete, OSB'li çocuk ve ergenlerde genel popülasyona göre belirgin biçimde daha sık görülür. Bu anksiyete, genel kaygı, sosyal kaygı, özgül fobiler (belirli seslere, dokulara, hayvanlara karşı) veya değişikliğe karşı yoğun kaygı şeklinde ortaya çıkabilir. Anksiyetenin OSB'nin çekirdek belirtilerinden (aynılığa ısrar, duyusal duyarlılık) ayırt edilmesi bazen güç olabilir; bu ayrım, tedavi yaklaşımını doğrudan etkiler.

Epilepsi

OSB ile epilepsi arasındaki ilişki, hem klinik hem nörobiyolojik açıdan özellikle dikkat çekicidir. OSB'li çocuklarda epilepsi sıklığı, genel popülasyona göre belirgin biçimde yüksektir; bu oran, eşlik eden zihinsel yetersizlik olan çocuklarda daha da artmaktadır. Bu birliktelik, 1. Bölümde ele aldığımız uyarma-sakinleştirme dengesi farklılığının her iki durumda da rol oynayabileceği kuramıyla ilişkilendirilir. Epilepsi bulguları -özellikle "dalıp gitme", bilinç değişikliği ile seyreden ani duraklamalar veya açıklanamayan davranış değişiklikleri- OSB'li bir çocukta fark edildiğinde, EEG değerlendirmesi (bkz. 19. Bölüm) gecikmeden yapılmalıdır.

Dikkat / Danışılması Gereken Durum

OSB'li bir çocukta "dalıp gitme", ani davranış donması, açıklanamayan düşmeler veya gözlerde kırpışma/kayma şeklinde kısa ataklar fark ederseniz, bunları basit "otizm davranışı" olarak yorumlamak yerine mutlaka çocuk nörolojisi uzmanına bildirin; bu bulgular epileptik nöbet olabilir.

Gastrointestinal Sorunlar ve Uyku Bozuklukları

OSB'li çocuklarda kabızlık, reflü ve karın ağrısı gibi gastrointestinal sorunlar ile uyku başlatma ve sürdürme güçlükleri, genel popülasyona göre belirgin biçimde daha sık görülür. Sözel olmayan veya sınırlı sözel dili olan çocuklarda karın ağrısı gibi rahatsızlıklar, davranış değişikliği (huzursuzluk, saldırganlık, öz-yaralayıcı davranış artışı) şeklinde kendini gösterebilir; bu nedenle açıklanamayan davranış değişikliklerinde her zaman altta yatan tıbbi bir neden akılda tutulmalıdır. Uyku sorunları, kitabın 30. Bölümünde ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

Bilgi Kutusu

OSB'li çocukların büyük çoğunluğunda en az bir eşlik eden durum bulunur; "sadece otizm" tablosu aslında istisnadır, kural değildir.

Eşlik eden durumların tedavisi, çocuğun genel yaşam kalitesini belirgin biçimde artırabilir.

Açıklanamayan davranış değişiklikleri, her zaman altta yatan tıbbi bir nedeni (ağrı, epilepsi, uyku sorunu) akla getirmelidir.