Tarama Araçları: M-CHAT ve Diğerleri

Tarama araçları, tanı koymaz; hangi çocukların daha ayrıntılı bir değerlendirmeye yönlendirilmesi gerektiğini belirlemeye yardımcı olan, hızlı ve pratik uygulanabilen anketlerdir. Bu bölümde en sık kullanılan tarama araçlarını ve bunların nasıl yorumlanması gerektiğini ele alacağız.

M-CHAT-R/F: En Yaygın Kullanılan Tarama Aracı

Değiştirilmiş Yeniden Gözden Geçirilmiş Yaygın Gelişimsel Bozukluklar Kontrol Listesi (Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised with Follow-Up; M-CHAT-R/F), 16-30 aylık çocuklarda OSB riskini taramak için dünya genelinde en yaygın kullanılan araçtır. Ebeveynler tarafından doldurulan 20 maddelik bir anket ve ardından, ilk sonuç "orta-yüksek risk" çıkarsa uygulanan bir takip görüşmesinden oluşur. Bu iki aşamalı yapı, yanlış pozitif sonuçları (yani gerçekte OSB'si olmayan bir çocuğun "riskli" çıkması) azaltmak için tasarlanmıştır.

M-CHAT-R/F soruları arasında şunlar bulunur: "Çocuğunuz sizinle göz teması kurar mı?", "Çocuğunuz ilgi çekmek için bir nesneyi size gösterir mi?", "Çocuğunuz adı söylendiğinde size bakar mı?", "Çocuğunuz sizin baktığınız yöne bakar mı?" gibi, günlük gözlemle yanıtlanabilecek sorulardır.

Bilgi Kutusu — M-CHAT-R/F Sonucunu Yorumlama

Düşük risk: Rutin izlem yeterlidir; ancak sonraki kontrollerde gelişimsel izlem sürdürülmelidir.

Orta risk: Takip görüşmesi (M-CHAT-R/F) yapılmalıdır; bu görüşme sonrasında risk hâlâ yüksekse kapsamlı değerlendirmeye yönlendirme yapılır.

Yüksek risk: Doğrudan kapsamlı değerlendirmeye ve erken müdahale hizmetlerine yönlendirme önerilir; takip görüşmesi beklenmeden yönlendirme yapılabilir.

Diğer Tarama Araçları

M-CHAT-R/F'ye ek olarak, farklı yaş gruplarına veya amaçlarına yönelik başka tarama araçları da kullanılmaktadır:

• Bebeklik ve Erken Çocukluk Tarama Ölçeği (ITSP/ASQ ailesi) — genel gelişimsel taramanın bir parçası olarak, sosyal-iletişimsel gelişimi de değerlendirir.
• Sosyal İletişim Anketi (SCQ) — daha büyük çocuklarda (4 yaş ve üzeri) kullanılan, ebeveyn tarafından doldurulan bir tarama aracıdır.
• Bebeklik Otizm ve Gelişimsel Bozukluklar Kontrol Listesi (BISCUIT) — özellikle çok küçük yaştaki bebeklerde araştırma ve klinik ortamlarda kullanılan bir başka araçtır.

Rutin Gelişimsel İzlemde Tarama Ne Zaman Yapılmalı?

Uluslararası pediatri kılavuzları, tüm çocuklarda 18. ve 24. ay kontrollerinde rutin OSB taraması yapılmasını önerir; ayrıca herhangi bir yaşta ebeveyn veya klinisyen endişesi olduğunda tarama tekrarlanabilir. OSB'li bir kardeşi olan bebeklerde (bkz. 4. Bölüm, kardeşlerde tekrarlama riski), tarama daha sık ve daha erken aralıklarla yapılmalıdır.

Dikkat / Danışılması Gereken Durum

Tarama sonucunun "düşük risk" çıkması, çocuğunuzda kesinlikle OSB olmadığı anlamına gelmez; tarama araçlarının hassasiyeti yüzde yüz değildir. Devam eden bir endişeniz varsa, tarama sonucundan bağımsız olarak kapsamlı değerlendirme talep etme hakkınız vardır.

Bölüm Özeti

Tarama araçları, hangi çocukların daha ayrıntılı değerlendirmeye ihtiyaç duyduğunu belirleyen ilk elemedir; tanı koymazlar. Bir sonraki bölümde, kapsamlı değerlendirmenin temelini oluşturan altın standart tanı araçlarını -ADOS-2, ADI-R ve Vineland-3'ü- ayrıntılı olarak ele alacağız.