Tuberoskleroz Kompleksi: Genel Tanım ve Genetik Temel

Tuberoskleroz kompleksi, TSC1 veya TSC2 genlerindeki mutasyonlar sonucu ortaya çıkan, çok sistemli tutulum gösteren otozomal dominant bir genetik hastalıktır. Hastalık adını, beyinde oluşan ve sertleşmiş yumru görünümündeki kortikal tuberlerden alır; bu terim ilk olarak on dokuzuncu yüzyılın sonlarında Fransız nörolog Désiré-Magloire Bourneville tarafından kullanılmış ve hastalık uzun süre Bourneville hastalığı olarak da anılmıştır.

TSC1 geni dokuzuncu kromozomun uzun kolunda, TSC2 geni ise on altıncı kromozomun kısa kolunda yer alır. Bu iki gen, hamartin ve tuberin proteinlerini kodlar ve bu proteinler hücre içinde bir kompleks oluşturarak Rheb proteini üzerinden mTOR kompleks 1'i baskılar. Bu genlerden birinde işlev kaybına yol açan bir mutasyon olduğunda, mTOR kompleks 1 kontrolsüz şekilde aktifleşir ve bu durum hücre büyümesi, proliferasyonu ve protein sentezinde artışa yol açarak vücudun birçok organında hamartom adı verilen iyi huylu kitlelerin oluşumuna neden olur.

Vakaların yaklaşık üçte ikisi de novo mutasyon sonucu ortaya çıkar, yani ailede önceden tanı almış birey yokken o çocukta yeni oluşan bir mutasyon nedeniyle hastalık gelişir. Kalan üçte birlik kısım ise ailesel geçiş gösterir ve otozomal dominant kalıtım paterni izler, yani etkilenen bir ebeveynin her çocuğuna hastalığı geçirme olasılığı yüzde ellidir. TSC2 mutasyonları, TSC1 mutasyonlarına göre yaklaşık dört kat daha sık görülür ve genel olarak daha ağır bir klinik tablo, daha yüksek nöbet sıklığı ve daha belirgin bilişsel etkilenme ile ilişkilidir; ancak bu genel eğilim, bireysel düzeyde büyük değişkenlik göstermeye devam eder ve her çocuğun klinik seyri kendi içinde değerlendirilmelidir.

Tuberoskleroz kompleksinin görülme sıklığı, yaklaşık altı bin ila on bin canlı doğumda bir olarak tahmin edilmektedir ve bu oran onu nadir hastalıklar arasında görece sık görülen bir grup içine yerleştirir. Hastalık tüm etnik gruplarda ve her iki cinsiyette eşit sıklıkta görülür.